Almancı Bavulunun Dibindeki Utanç: Gümrük ve Kimlik
…ayıp. Hediyenin kendisi değil, getirme eylemi önemli. Orta kat: Türkiye'den götürülecekler — sucuk, pastırma, biber salçası. Almanlar koklayınca burun kıvıracak ama sen onsuz yaşayamıyorsun. Üst kat: "Normal" kıyafetler. Ama hangisi normal? Oradaki mi buradaki mi? İki ülkenin de dress code'una uymaya çalışan bir garip katman. Gizli cep: Kimsenin görmediği şeyler. Nazar boncuğu, dua, bir fotoğraf, belki bir avuç toprak. Gümrükte bunu açıklayamazsın. Şimdi mesele bavul değil tabii. (Ne zaman mesele gerçekten bavul oldu ki?) Mesele şu: iki kültür arasında gidip gelen insan, her geçişte biraz daha aşınıyor. Pasaport damgaları çoğaldıkça kimlik netleşmiyor, bulanıklaşıyor. Sen Almanya'da "der Türke"sin. Türkiye'de "Almancı"sın. İki yerde de tanımı başkası yapıyor. Bir keresinde Frankfurt Havalimanı'nda yaşlı bir amca gördüm. Bavulundan sarımsak kokusu yayılıyordu. Memurun yüz ifadesini…
Frida'nın Aynası Kırılsaydı Ne Çizerdi?
…ama gözü acımasızdı. Egon Schiele — aynaya baktığında kendini büktü, kırdı, çarpıttı. Ayna dümdüzdü; kırık olan bakıştı. Francis Bacon — portreleri et parçalarına benziyordu. Aynayı çoktan kırmıştı, parçaların arasından bakıyordu. Frida — aynayı olduğu gibi kullandı ama yansımaya maymunlar, geyikler, dikenler, kanayen damarlar ekledi. Gerçeği değiştirmedi, gerçeğin etrafını sardı. Şimdi meseleye bir çizer gözüyle bakayım. Kırk yıldır portre çiziyorum. İnsanların yüzüne bakarken ilk gördüğüm şey simetri değil — asimetri. Sol gözün sağ gözle kavgası, dudağın bir köşesinin diğerinden habersiz kıvrılışı, alnın bir tarafının ışığa teslim olurken öbür tarafının gölgede direnişi. Yüz zaten kırık bir aynadır. Biz çizerler sadece bu kırıklığı kâğıda tercüme ederiz. Frida'nın aynası kırılsaydı, bence şunu yapardı: hafızadan çizerdi. Ve o çizimler çok daha tehlikeli olurdu. Çünkü hafıza,…
Wi-Fi Şifren Buzdolabının Arkasında mı Kaldı: Ev Ağı Güvenliği
…cihazının modelini söylüyor. "Komşu_İnternet_Çalma" gibi espri de yapabilirsin, serbest — ama bilgilendirici olmasın yeter. Şifreyi değiştir ve WPA3 ya da en azından WPA2 seç. WEP denen eski şifreleme yöntemini kullanıyorsan, o kilit çoktan kırılmış sayılır. Şifren en az 12 karakter olsun; büyük harf, küçük harf, rakam ve bir özel karakter karışsın. "12345678" yazan herkes için söylüyorum: bu şifre değil, davetiye. Modem arayüzünün admin şifresini de değiştir. Bu çoğu kişinin atladığı adım. Wi-Fi şifresini değiştirip admin panelini "admin/admin" bırakmak, evin kapısını kilitleyip anahtarı paspasın altına koymak gibi. WPS'i kapat. O modeminin üstündeki küçük WPS butonu, cihaz eşleştirmeyi kolaylaştırır ama güvenlik açığı oluşturur. Kullanmıyorsan (ki muhtemelen kullanmıyorsun), kapat gitsin. Bağlı cihazları kontrol et. Modem arayüzünde "Bağlı Cihazlar" ya da "Connected Devices"…
Sokağa Çıkma Yasağında Çizilen Çizgiler: İtaat ve İtiraz
…Başlangıçta "geçici" olan şey, uzadıkça normalleşir. Normal olan da sorgulanmaz. Kapsam: Önce belirli saatler, sonra belirli mahalleler, sonra belirli insanlar. Kapsam genişledikçe hedef daralır — ve o hedef genellikle zaten kırılgan olandır. Sessizlik: Yasağın en büyük zaferi, sokağın boşalması değil, zihinlerin boşalmasıdır. Korkuyla değil, alışkanlıkla itaat eden bir toplum, yasağı içselleştirmiş demektir. (Burada bir parantez açayım: Ben çizer adamım, siyasetçi değilim. Ama bir portreyi çizerken insanın yüzündeki çizgileri okursun — ve bazı çizgiler gülmekten, bazıları ağlamaktan, bazıları da susmaktan oluşur. Susmaktan oluşan çizgiler en derin olanlardır.) Sivil itaatsizlik diye bir kavram var, bilirsin. Thoreau'dan beri konuşuluyor; Gandhi'den, Rosa Parks'tan beri yaşanıyor. Ama ben burada büyük kahramanlık hikâyeleri anlatmak istemiyorum. Ben o yasak gecesinde mutfağında…
Sınır Kapısında Bekleyen Adamın Gözlerindeki Dünya
…elini kalbinin üstüne koydu. Farkında bile değildi. Refleksti. Sınır kapısı insanın reflekslerini ele verir.) Şimdi düşün: dünyada tahminen 281 milyon insan doğduğu ülkenin dışında yaşıyor. Her birinin bir sınır hikâyesi var. Kimininki bavullu, kimininki lastik botlu, kimininki diplomatik plakalı. Ama hepsinin ortak noktası şu: bir çizgiyi geçtikleri an, kendilerinin bir parçasını geride bıraktılar. Sınır geçmek sadece coğrafya değiştirmek değildir — sen de değişirsin. Aksanın değişir, yürüyüşün değişir, gülüşün bile bazen kısılır. Sınırların en absürt taraflarını sayayım sana: Bazı sınır kasabalarında insanlar sabah bir ülkede kahvaltı edip öğlen diğerinde çalışır — kimlik değişir, insan aynı kalır. Baarle-Hertog diye bir yer var, Belçika-Hollanda sınırında: bazı evlerin salonu Belçika'da, mutfağı Hollanda'da. Kapının eşiğinde ülke değiştirirsin. Kore'deki DMZ'de iki asker karşı…
Bir Sürahinin Ağzından Dökülen Suskunluk Üzerine
…(musluk suyu) istediğinde garsonun yüzündeki ifadeyi görmen lazım. Sanki annesinin sürahisini kırmışsın. Ama Türkiye'de bir lokantaya otur — daha sen "su" demeden masada sürahi belirir. Bazen yanında bardak bile yok, sürahiden direkt içersin, kimse garipsemez. O sürahi sana "hoş geldin, buranın müşterisi değil misafirisin" der. Farkı hissedersin.) Sürahinin evrimi aslında medeniyetin evrimiyle paralel gider: Toprak sürahi: Mezopotamya'dan beri var. Suyu soğutur, alçakgönüllüdür, kırılınca üzülürsün ama çöpe atarken vicdan azabı çekmezsin çünkü toprağa döner. Cam sürahi: Osmanlı'dan Murano'ya, şeffaflığın iktidarı. İçindekini gösterir, saklayacak bir şeyi yoktur. Dürüst nesnedir cam sürahi. Porselen sürahi: Burjuvazinin "ben sıradan su bile içsem şıklıkla içerim" manifestosu. Plastik sürahi: Piknik masalarının sadık neferi. Estetik sıfır, işlev yüz. Düşer kırılmaz, küser gelmez. Pet…
Bir Çakmak Taşının Kıvılcımında Kalan Israr Üzerine
…bir yüz canlanır, gözleri sana bakar, yükünü görürsün. Bazen olmaz. Kağıdı buruşturursun. Ama ertesi gün yine oturursun, yine o taşı çevirirsin. Mesele inat değil — inat kör bir şey. Mesele ısrar. Israr gözleri açık yapılır. Israr ile inat arasındaki farkı şöyle tarif edeyim: İnat: Duvara kafanı vurmaya devam etmek. Duvar yıkılmıyor, kafan kırılıyor, sen devam ediyorsun. Sonunda ya duvar ya kafa gider. Israr: Duvara bakıp kapı aramak. Kapı yoksa pencere aramak. Pencere yoksa duvarın malzemesini incelemek. Belki o duvarı sen örmüşsündür, belki anahtarı cebinde taşıyorsundur. Israr, akıllı tekrardır. Vazgeçmek: Bu da bir seçenek. Ama vazgeçmekle bırakmak ayrı şeyler. Bırakmak bazen en büyük ısrardır — kendine ısrar. Bir çakmak taşı bittiğinde ne olur? Hiçbir şey. Çark döner, ses çıkar ama kıvılcım yok artık. O ses, taşın hayaletidir. Geçmişte çıkardığı bütün kıvılcımların yankısı. Ve…
Bir Makaranın Çözülen İpi: Dikiş Dikmenin Sessiz Direnişi
…gibi, sashiko da yırtığı onurlandırıyor. Bir nevi kumaşa "sen bu yaraya rağmen değil, bu yarayla birlikte güzelsin" diyor. Peki biz ne yapıyoruz? Listeleyelim, acı ama gerçek: Düğmesi düşen gömleği "ev kıyafeti" statüsüne indiriyoruz Fermuarı bozulan montu çöpe atıyoruz Diz yeri açılan pantolonu "artık olmaz" deyip bırakıyoruz İğne iplik kutusunun nerede olduğunu bilmiyoruz (varsa bile) Bir düğme dikmeyi YouTube'dan öğrenmeye utanıyoruz (utanma, aç bak) Oysa dikiş dikmek, insanlığın en eski el becerilerinden biri. Ateşten, tekerden, yazıdan önce var. Kemik iğnelerle hayvan derisini birleştiren atalarımız, aslında hayatta kalmayı dikiyorlardı — soğuğa karşı, yaralanmaya karşı, yalnızlığa karşı. Her dikiş bir bağ kurma eylemiydi. Hâlâ öyle. Ben portre çizerken de benzer bir şey yapıyorum aslında. Kağıt üzerinde bir yüzü "tutturmaya" çalışıyorum — çizgilerle, gölgelerle, o insanın…
