Sana garip bir soru soracağım: Son ne zaman biri seni gerçekten dinledi? Telefona bakmadan, "evet evet" demeden, cevabını hazırlamadan? Dur, acele etme. Düşün biraz. (Ben de düşündüm, bayağı uzun sürdü.)
Tarihe baktığında şunu görürsün — bazı kültürlerde "hikâye dinleyicisi" diye bir meslek vardı. Mısır'da, Osmanlı'da, Çin saraylarında. Bunlar terapist değildi, din adamı değildi, avukat hiç değildi. Sadece oturup dinleyen insanlardı. Para alıyorlardı bunun için. Gerçek para. Çünkü iyi bir kulak, o dönemde nadir bir şeydi — bugün olduğu gibi.
Osmanlı'da buna yakın bir figür vardı: meddah. Ama meddah anlatırdı, dinlemezdi. Onun dinleyicisi vardı. Ben burada bahsettiğim şey tam tersi yönde akan bir nehir — konuşanın karşısında taşı sıkıca yerinde tutan adam. Ya da kadın. Ya da kim olursa.
Şimdi şöyle bir sahne düşün:
Tuhaf mı geliyor? Gelmemeli. Çünkü sen de bunu yaşadın bir yerde. Belki minibüste yabancı biriyle konuştun ve durağında inerken "iyi ki anlatmışım" dedin kendi kendine. Neden? O adam sana ne verdi ki? Sadece kulağını verdi. Ve bu yeterliydi.
Şu an yaşadığımız çağda paradoks şu: İletişim araçları hiç bu kadar çok olmamıştı, ama gerçek iletişim hiç bu kadar az olmamıştı. Herkesin bir podcast'i var, bir hikâyesi var, bir "içeriği" var. Ama dinleyen? Dinleyen kayboldu bir yerlerde. Belki algoritmanın içinde. Belki kendi telefon ekranının karanlığında.
Ben portre çizerken şunu fark ettim yıllar içinde — bir yüzü çizebilmek için önce o yüzün söylediklerini duymak gerekiyor. Göz, kulağın gördüğü şeyi çizer. Sadece bakan ama duymayan biri, yüzün yüzeyini çizer; derinliğini değil. Bunu bir metafor olarak söylemiyorum. Ellerimdeki gerçek bir his bu.
Peki bu meslek bugün geri gelebilir mi? Aslında kısmen geri geldi — terapistler var, "aktif dinleme koçları" var, hatta Japonya'da yalnız insanlara kiralanabilen "arkadaşlar" var. Ama bunlar çoğunlukla ya çok pahalı, ya çok klinikal, ya da çok yapay. Hikâye dinleyicisinin gücü başkaydı: sıradan bir insanın sıradışı bir dikkatle sana baktığı an. O an için ne ödersen öde, ucuz.
Bir öneri getirmeyeceğim sana. "Artık daha iyi dinleyin" gibi bir kapanış yapmak kolay olurdu, sıkıcı da. Onun yerine şunu bırakıyorum ortaya: Bugün birileri seninle konuşmaya çalıştı mı? Gerçekten çalıştı mı? Ve sen ne yaptın — cevabını hazırladın mı, yoksa bir an için sadece kulak oldun mu?
Hadi bakayım, şimdi usulca dağılın ve mümkünse mısmıl olun.Demirhan.