‹ Geri

Almancı Bavulunun Dibindeki Utanç: Gümrük ve Kimlik

Almancı Bavulunun Dibindeki Utanç: Gümrük ve Kimlik

Hiç gümrük kapısında bavulunu açarken utandın mı? Sadece içinde ne var diye değil — sen ne taşıyorsun, nereye aitsin, burada ne arıyorsun diye soran o bakıştan. Bir gümrük memuru sana baktığında aslında pasaportuna değil, alnına bakıyor gibi hissettiren o an. İşte orada başlıyor her şey.

Babam 1972'de Almanya'ya gittiğinde yanında bir bavul vardı. Karton gibi bir şey, kenarları ip ile bağlı. İçinde ne mi vardı? Üç gömlek, bir tıraş bıçağı, bir de annemin sardığı sucuk. O sucuk sınırda sorun oldu mu? Olmadı. Ama o bavulun açılma anı, babamın yüzündeki ifade — onu kimse kayıt altına almadı. O ifadeyi ben yıllar sonra kendi yüzümde tanıdım. Genetik bu, genlerle geçiyor falan değil. Koşullarla geçiyor.

Türkiye'den Almanya'ya, Almanya'dan Türkiye'ye — iki gümrük, iki farklı utanç. Oraya giderken "yeterince Avrupalı mıyım" korkusu. Buraya gelirken "yeterince yerli miyim" korkusu. İkisinin ortasında sen, bavulunla birlikte askıda.

Almancı bavulunun anatomisini bir çıkaralım:

  • Alt kat: Haribo, çikolata, Almanya'dan getirilen şeyler — çünkü eli boş gelmek ayıp. Hediyenin kendisi değil, getirme eylemi önemli.
  • Orta kat: Türkiye'den götürülecekler — sucuk, pastırma, biber salçası. Almanlar koklayınca burun kıvıracak ama sen onsuz yaşayamıyorsun.
  • Üst kat: "Normal" kıyafetler. Ama hangisi normal? Oradaki mi buradaki mi? İki ülkenin de dress code'una uymaya çalışan bir garip katman.
  • Gizli cep: Kimsenin görmediği şeyler. Nazar boncuğu, dua, bir fotoğraf, belki bir avuç toprak. Gümrükte bunu açıklayamazsın.

Şimdi mesele bavul değil tabii. (Ne zaman mesele gerçekten bavul oldu ki?) Mesele şu: iki kültür arasında gidip gelen insan, her geçişte biraz daha aşınıyor. Pasaport damgaları çoğaldıkça kimlik netleşmiyor, bulanıklaşıyor. Sen Almanya'da "der Türke"sin. Türkiye'de "Almancı"sın. İki yerde de tanımı başkası yapıyor.

Bir keresinde Frankfurt Havalimanı'nda yaşlı bir amca gördüm. Bavulundan sarımsak kokusu yayılıyordu. Memurun yüz ifadesini gördün mü bilmiyorum ama adam sanki biyolojik silah taşıyormuş gibi baktı. Amca ne yaptı? Güldü. Kocaman, dişlek, pişkin bir gülümseme. O gülümsemenin altında elli yılın birikmiş "ne bakıyorsun"u vardı. O gülümseme bir direniş formuydu ve ben onu o gün anladım.

Birinci kuşak sessizce taşıdı bu yükü. İkinci kuşak öfkeyle. Üçüncü kuşak — işte onlar ilginç. Üçüncü kuşak bavulu açmayı reddediyor. "Ben ikisiyim, ikisi de benim, sana ne" diyor. Bu güzel. Ama kolay değil. Çünkü gümrük sadece havalimanında değil — her tanışmada, her "nerelisin" sorusunda, her akşam yemeği davetinde yeniden kuruluyor.

Biliyor musun, gümrük kapısı aslında bir ayna. Sana "kimsin" diye sormuyor, "kim olduğuna kim karar veriyor" diye soruyor. Ve sen her seferinde cevabı biraz değiştiriyorsun. Bu tutarsızlık değil — bu hayatta kalma becerisi.

O bavulun dibindeki utancı tanıyorsan, bil ki yalnız değilsin. Ve o utanç seninle birlikte yaşlandıkça bir gün gurura dönüşüyor. Dönüşmese bile — en azından tanıdık bir ağırlık oluyor. Taşımayı biliyorsun artık.

Mısmıl olun, Demirhan.

‹ Geri