{"id":2323,"date":"2026-09-05T08:25:32","date_gmt":"2026-09-05T06:25:32","guid":{"rendered":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/09\/05\/yas-tutmayi-unutan-sehirler-yikimin-estetigi\/"},"modified":"2026-09-05T08:25:32","modified_gmt":"2026-09-05T06:25:32","slug":"yas-tutmayi-unutan-sehirler-yikimin-estetigi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/09\/05\/yas-tutmayi-unutan-sehirler-yikimin-estetigi\/","title":{"rendered":"Yas Tutmay\u0131 Unutan \u015eehirler: Y\u0131k\u0131m\u0131n Esteti\u011fi"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/35332792\/pexels-photo-35332792.jpeg?auto=compress&#038;cs=tinysrgb&#038;fit=crop&#038;h=627&#038;w=1200\" style=\"width:100%;height:auto;\"><\/p>\n<p>Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Son y\u0131k\u0131lan binay\u0131 hat\u0131rl\u0131yor musun? Duvarlar\u0131n\u0131, kokusunu, hangi soka\u011f\u0131n k\u00f6\u015fesinde durdu\u011funu? Yoksa sadece yerinde \u015fu an ne oldu\u011funu mu hat\u0131rl\u0131yorsun \u2014 AVM mi, otopark m\u0131, cam kaplama bir hi\u00e7lik mi?<\/p>\n<p>Ben hat\u0131rl\u0131yorum. \u00c7ocuklu\u011fumda bir apartman y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda mahalle toplan\u0131rd\u0131. Kimse davet etmezdi, kimse \u00e7a\u011f\u0131rmazd\u0131. Y\u0131k\u0131m makinesinin sesi bir t\u00fcr cenaze \u00e7an\u0131yd\u0131 ve insanlar sezgiyle gelirdi. Bakarlard\u0131. Susarlard\u0131. Birka\u00e7\u0131 bir \u015feyler m\u0131r\u0131ldan\u0131rd\u0131 \u2014 &#8220;\u0130\u015fte bu odada filanca do\u011fmu\u015ftu&#8221;, &#8220;Bu balkondan kar izlerdik.&#8221; Sonra toz da\u011f\u0131l\u0131rd\u0131 ve yas biterdi. K\u0131sa ama ger\u00e7ekti. <strong>\u015eimdi o yas bile yok.<\/strong><\/p>\n<p>\u015eehirler art\u0131k y\u0131km\u0131yor, siliyor. Fark var. Y\u0131kmak bir eylem, silmek ise bir ink\u00e2r. Y\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda iz kal\u0131r \u2014 haf\u0131zada, bedende, soka\u011f\u0131n dokusunda. Sildi\u011finde geriye sadece d\u00fczg\u00fcn bir y\u00fczey kal\u0131r ve o y\u00fczey sana &#8220;burada hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131&#8221; der. Biz de inan\u0131r\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc kolayd\u0131r.<\/p>\n<p>Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm denen \u015feye bak. Kelime g\u00fczel, steril, teknik \u2014 sanki \u015fehir bir yaz\u0131l\u0131m g\u00fcncellemesi al\u0131yor. Oysa olan \u015fu: Onlarca y\u0131ll\u0131k katmanlar, bir gecede kamyon kasas\u0131na y\u00fckleniyor. O katmanlar\u0131n i\u00e7inde ne var biliyor musun?<\/p>\n<ul>\n<li>Bir \u00e7ocu\u011fun kap\u0131 pervaz\u0131na kalemle yazd\u0131\u011f\u0131 boyu<\/li>\n<li>Mutfak duvar\u0131na i\u015flemi\u015f sar\u0131msak ve zaman kokusu<\/li>\n<li>Kom\u015fular\u0131n birbirinden \u00f6\u011frendi\u011fi tarifler, sesler, ritimler<\/li>\n<li>Mahallenin o kendine \u00f6zg\u00fc y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f temposu \u2014 ne \u00e7ok h\u0131zl\u0131, ne \u00e7ok yava\u015f<\/li>\n<li>Kald\u0131r\u0131m ta\u015flar\u0131n\u0131n haf\u0131zas\u0131ndaki ayak izleri<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bunlar romantik sa\u00e7mal\u0131klar de\u011fil. Bunlar <strong>kimlik<\/strong>. Ve kimlik soyut bir felsefe kavram\u0131 de\u011fildir \u2014 beton, har\u00e7, eskimi\u015f ah\u015fap ve pas kokan demir kadar somuttur. Bir \u015fehrin kim oldu\u011funu anlamak istiyorsan, y\u0131k\u0131lmaktan kurtard\u0131klar\u0131na de\u011fil, y\u0131kt\u0131klar\u0131na bak.<\/p>\n<p>Berlin&#8217;de bir ara \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm bunu. (Almanya&#8217;da ya\u015famak insana farkl\u0131 g\u00f6zler tak\u0131yor \u2014 hem i\u00e7inden hem d\u0131\u015f\u0131ndan bak\u0131yorsun k\u00fclt\u00fcre, kendin de dahil.) Berlin y\u0131k\u0131mla, kay\u0131pla, silinmeyle bu kadar y\u00fczle\u015fmi\u015f bir \u015fehir ki art\u0131k y\u0131k\u0131m\u0131 mimari dile dahil etmi\u015f. Duvar kal\u0131nt\u0131lar\u0131 korunuyor, bomba izleri olan binalar restore ediliyor ama izler b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc Almanlar \u015funu \u00f6\u011frendi: <strong>Ac\u0131y\u0131 g\u00fczelle\u015ftirmek, ac\u0131y\u0131 silmekten daha onurludur.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130stanbul ise \u2014 ah, \u0130stanbul. Bu \u015fehir o kadar \u00e7ok katman \u00fcst\u00fcne katman ya\u015fam\u0131\u015f ki, y\u0131k\u0131m onun i\u00e7in neredeyse do\u011fal bir ritim haline gelmi\u015f. Ama ritim ile \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k aras\u0131ndaki fark \u015fu: Ritimde bir \u015feyin fark\u0131ndas\u0131nd\u0131r. \u00c7\u0131lg\u0131nl\u0131kta de\u011fil. Biz son otuz y\u0131lda bu fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 yitirdik. Bir sabah uyand\u0131n, o k\u00f6\u015fedeki ah\u015fap ev gitti. Kimse sormad\u0131, kimse sormad\u0131 neden, kimse sormad\u0131 ne oldu.<\/p>\n<p>Mimarlar buna &#8220;kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm travmas\u0131&#8221; diyor. Sosyologlar &#8220;yer kayb\u0131&#8221; diyor. Ben daha basit bir \u015fey diyorum: <strong>Yas tutmay\u0131 unuttuk.<\/strong><\/p>\n<p>Ve yas tutmay\u0131 unutan bir toplumun ba\u015f\u0131na ne gelir? Kayb\u0131 normalize eder. Kayb\u0131 normalize eden toplum, kaybetmeyi hak etti\u011fine inanmaya ba\u015flar. Kaybetmeyi hak etti\u011fine inanan insan ise direnmez \u2014 ne y\u0131k\u0131ma, ne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme, ne de kendini silen her \u015feye kar\u015f\u0131.<\/p>\n<p>Burada k\u00fc\u00e7\u00fck ama keskin bir ironiden bahsedelim: Biz tarihi korumak i\u00e7in vak\u0131flar kuruyoruz, dernekler olu\u015fturuyoruz, imza kampanyalar\u0131 ba\u015flat\u0131yoruz. Sonra ayn\u0131 hafta \u00fc\u00e7 sokak \u00f6tedeki s\u0131radan ama nefis bir apartman, hi\u00e7bir ses \u00e7\u0131kmadan y\u0131k\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc o apartman &#8220;tarihi&#8221; de\u011fil. Peki ya haf\u0131zas\u0131? Peki ya orada ya\u015fayan insanlar\u0131n y\u0131llar\u0131? Bunlar tarih de\u011fil mi?<\/p>\n<p>Tarihin sadece \u00fcnl\u00fclerin bast\u0131\u011f\u0131 ta\u015flardan ibaret oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Oysa tarih, ad\u0131 olmayan birinin her g\u00fcn ayn\u0131 basama\u011fa bast\u0131\u011f\u0131 yerdir de. <strong>S\u0131radanl\u0131\u011f\u0131n da bir kutsall\u0131\u011f\u0131 var<\/strong> \u2014 bunu anlamadan mimari mirasa sahip \u00e7\u0131kmak, sadece prestij performans\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>\u015eimdi ne yapmal\u0131 diye soruyorsun, biliyorum. (Sormuyorsan bile s\u00f6yleyece\u011fim.) B\u00fcy\u00fck devrimler istemiyorum senden. K\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fey istiyorum:<\/p>\n<ol>\n<li>Mahallenizde bir \u015fey y\u0131k\u0131l\u0131yorsa, bir kez dur ve bak.<\/li>\n<li>Birinin orada ya\u015fay\u0131p ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sor \u2014 ya\u015fad\u0131ysa, o insan\u0131 bul ve dinle.<\/li>\n<li>Foto\u011fraf \u00e7ek. Yas i\u00e7in de\u011fil, tan\u0131kl\u0131k i\u00e7in.<\/li>\n<li>\u00c7ocu\u011funla ya da bir yak\u0131n\u0131nla o yeri hat\u0131rla \u2014 y\u00fcksek sesle, somut detaylarla.<\/li>\n<li>Sonra git, ba\u015fka bir \u015fey yap. Ama \u00f6nce o be\u015f dakikay\u0131 ver.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Bu kadar. B\u00fcy\u00fck bir devrim de\u011fil, sadece bir duraksamay\u0131 \u00f6neriyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fehirler ta\u015ftan yap\u0131lmaz. <strong>\u015eehirler, o ta\u015flar\u0131n \u00f6n\u00fcnden ka\u00e7 kez ge\u00e7ti\u011fini hat\u0131rlayan insanlardan yap\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Bir portreyi \u00e7izerken \u00f6nce o insan\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcm, sonra y\u00fcz\u00fcn\u00fc. \u015eehirler i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi yap\u0131yorum \u2014 \u00f6nce neyi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na bak\u0131yorum, sonra neye benzedi\u011fine. Ve y\u0131k\u0131lan her bina bana bir y\u00fcz\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor: \u00d6nce anlams\u0131z g\u00f6r\u00fcnen, sonra fark etti\u011finde art\u0131k \u00e7izilmesi imk\u00e2ns\u0131z olan bir y\u00fcz.<\/p>\n<p>Kaybetmeden \u00f6nce bak. Silmeden \u00f6nce yas tut. \u0130nk\u00e2r etmeden \u00f6nce bir dakika \u2014 sadece bir dakika \u2014 koy araya.<\/p>\n<p>Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun.<br \/><strong>Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Son y\u0131k\u0131lan binay\u0131 hat\u0131rl\u0131yor musun? Duvarlar\u0131n\u0131, kokusunu, hangi soka\u011f\u0131n k\u00f6\u015fesinde durdu\u011funu? Yoksa sadece yerinde \u015fu an ne oldu\u011funu mu hat\u0131rl\u0131yorsun \u2014 AVM [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-2323","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kueltuer"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2323","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2323"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2323\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}