![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/5966140\/pexels-photo-5966140.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana bir soru soraca\u011f\u0131m ve cevaplamadan \u00f6nce bir saniye dur: Ac\u0131 biber yedi\u011finde ger\u00e7ekten yan\u0131yor musun?<\/strong> Hay\u0131r. Yanm\u0131yorsun. A\u011fz\u0131nda tek bir h\u00fccre zarar g\u00f6rm\u00fcyor, hi\u00e7bir doku kopmuyor, hi\u00e7bir \u015fey ger\u00e7ek anlamda ate\u015fe de\u011fmiyor. Ama beynin tam gaz “YANGIN VAR” diye ba\u011f\u0131r\u0131yor. \u0130\u015fte capsaicin bu: binlerce y\u0131ld\u0131r insanl\u0131\u011f\u0131 kand\u0131ran, terleten, a\u011flatan ve bir \u015fekilde tekrar tekrar geri d\u00f6nd\u00fcren o k\u00fc\u00e7\u00fck, sinsi molek\u00fcl.<\/p>\n Meseleye biraz uzaktan bakal\u0131m. Biber bitkisi, tohumlar\u0131n\u0131 yaymak istiyor. (Hepimiz bir \u015feyleri yaymak istiyoruz, biber de bundan muaf de\u011fil.) Bunun i\u00e7in ku\u015flar\u0131 kullan\u0131yor \u2014 ku\u015flar biberi yer, tohumlar\u0131 sindiremez, ba\u015fka bir yere b\u0131rak\u0131r. Ama memeliler? Memeliler tohumlar\u0131 \u00e7i\u011fner, par\u00e7alar, i\u015fi bitirir. Capsaicin tam olarak bunu engellemek i\u00e7in var: memelileri uzak tutmak. Ac\u0131, bir savunma mekanizmas\u0131.<\/p>\n Ve tabii ki biz insanlar \u2014 en inat\u00e7\u0131 memeli t\u00fcr\u00fc olarak \u2014 “oh ne g\u00fczel, hadi daha fazla yiyelim” dedik. Evrimin en b\u00fcy\u00fck ironisi bu olabilir.<\/p>\n Capsaicin’in Ger\u00e7ekte Yapt\u0131\u011f\u0131 \u015eey<\/strong><\/p>\n Capsaicin, a\u011fz\u0131ndaki ve dilindeki TRPV1 adl\u0131 resept\u00f6rlere ba\u011flan\u0131yor. Bu resept\u00f6rler normalde ne zaman devreye girer? 43 derece \u00fczerindeki s\u0131cakl\u0131klarda. Yani capsaicin o resept\u00f6rlere yap\u0131\u015f\u0131yor ve beyne \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: “Karde\u015f, burada 43 derece \u00fcst\u00fc bir \u015fey var, acil durum.” Beyin de buna inan\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc beyin, kimyasal sinyali ger\u00e7ek s\u0131cakl\u0131ktan ay\u0131rt edemiyor. (Bu arada beynin kand\u0131r\u0131labildi\u011fini hat\u0131rlamak, baz\u0131 g\u00fcnler insan\u0131 hem teselli eder hem de deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.)<\/p>\n V\u00fccut yan\u0131t veriyor: ter bezleri a\u00e7\u0131l\u0131yor, kan damarlar\u0131 geni\u015fliyor, endorfin salg\u0131lan\u0131yor. Evet, endorfin. Ac\u0131 \u00e7ekerken mutlu oluyorsun<\/strong> \u2014 \u00e7\u00fcnk\u00fc v\u00fccudun bu “yanmay\u0131” ger\u00e7ek san\u0131p sana ac\u0131 kesici veriyor. Ac\u0131 biber yemek, biyolojik anlamda hafif bir macera sporu.<\/p>\n \u015eimdi tarihine gelelim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu k\u0131s\u0131m daha da tuhaf.<\/p>\n 7000 Y\u0131ll\u0131k Bir \u0130li\u015fki<\/strong><\/p>\n G\u00fcney Amerika’da, bug\u00fcnk\u00fc Meksika ve Bolivya topraklar\u0131nda, insanlar biberi yakla\u015f\u0131k 7.000-9.000 y\u0131l \u00f6nce evcille\u015ftirdi. Yani piramitler yokken, yaz\u0131 yokken, tekerlek yokken \u2014 biber vard\u0131. \u0130nsano\u011flu ate\u015fi, tekerle\u011fi ve biber yeti\u015ftiricili\u011fini neredeyse ayn\u0131 d\u00f6nemde ke\u015ffetti diyebiliriz. \u00d6ncelikler nettir.<\/p>\n Aztekler biberi sadece yemek i\u00e7in kullanmad\u0131. D\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 biber duman\u0131<\/strong> kulland\u0131lar \u2014 d\u00fcnyan\u0131n ilk g\u00f6z ya\u015fart\u0131c\u0131 gaz\u0131. \u00c7ocuklar\u0131 terbiye etmek i\u00e7in de kulland\u0131lar (hay\u0131r, detaya girmeyece\u011fim ama tahmin edebilirsin). Rit\u00fcellerde, ila\u00e7ta, konservasyon y\u00f6nteminde \u2014 biber her yerdeydi.<\/p>\n Kristof Kolomb 1493’te biberi Avrupa’ya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Ve \u015funu s\u00f6yledi: bu bir t\u00fcr Asya biberi. (Yani ilk g\u00fcnden itibaren biber, yanl\u0131\u015f etiketlenmi\u015f bir \u00fcr\u00fcnd\u00fc. “Chili pepper” ad\u0131 da buradan geliyor \u2014 tamamen yanl\u0131\u015f bir co\u011frafi referans.) Avrupa bu ac\u0131ya bay\u0131ld\u0131. Portekizliler Hindistan’a, Afrika’ya, Asya’ya ta\u015f\u0131d\u0131. Ve i\u015fte o andan itibaren Kore kimchi’si, Hint k\u00f6ri, T\u00fcrk ac\u0131s\u0131, Tayland sosu \u2014 hepsi birbiriyle yar\u0131\u015f\u0131r hale geldi.<\/p>\n T\u00fcrkiye’ye biber 16. y\u00fczy\u0131lda geldi ve biz onu sanki hi\u00e7 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ya\u015famam\u0131\u015f\u0131z gibi benimsedik. (Urfa biberi, Mara\u015f biberi, Antep biberi \u2014 bunlar y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k k\u00fclt\u00fcr, ama asl\u0131nda ge\u00e7en g\u00fcn geldi say\u0131l\u0131r, evrensel \u00f6l\u00e7ekte.)<\/p>\n Scoville: Ac\u0131n\u0131n \u00d6l\u00e7\u00fcs\u00fc<\/strong><\/p>\n 1912’de Wilbur Scoville adl\u0131 bir kimyager \u015funu sordu: bu ac\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabilir miyiz? Ve Scoville Is\u0131 Birimi’ni (SHU) icat etti. Y\u00f6ntem ba\u015flang\u0131\u00e7ta komikti: biber \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015feker suyuyla seyreltiyor, insanlara i\u00e7iriyor, “h\u00e2l\u00e2 ac\u0131 m\u0131?” diye soruyordu. Ne kadar seyreltmen gerekti\u011fi = Scoville puan\u0131.<\/p>\n Ve insanlar bunlar\u0131 yiyor. \u0130nternet videolar\u0131 dolusu insan, kameraya bakarak Carolina Reaper yiyor, sonra yere yuvarl\u0131yor. Neden? Endorfin. Macera. Kan\u0131tlama ihtiyac\u0131. Ve belki biraz da o tuhaf insan inad\u0131 \u2014 biberin bizi uzak tutma plan\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma d\u00fcrt\u00fcs\u00fc.<\/p>\n Ac\u0131n\u0131n K\u00fclt\u00fcrel Anlami<\/strong><\/p>\n Burada durup bir \u015fey s\u00f6ylemem laz\u0131m: ac\u0131 bibere tahamm\u00fcl edememen bir zay\u0131fl\u0131k de\u011fil.<\/strong> Bunu s\u00f6yl\u00fcyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 mutfaklarda ve baz\u0131 masalarda “dayanamad\u0131n m\u0131, ne kadar nazik” gibi abs\u00fcrt bir hiyerar\u015fi var. Capsaicin resept\u00f6rlerinin yo\u011funlu\u011fu genetik. Kiminin a\u011fz\u0131 daha hassas, kiminin daha az \u2014 bu bir karakter meselesi de\u011fil, biyoloji meselesi. Ac\u0131 yiyemiyorsan g\u00fc\u00e7s\u00fcz de\u011filsin, sadece resept\u00f6rlerin d\u00fcr\u00fcst.<\/p>\n \u00d6te yandan, ac\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc ger\u00e7ek bir k\u00fclt\u00fcr. G\u00fcney Kore’de kimchi olmadan k\u0131\u015f ge\u00e7mez. Meksika’da mole sosunun i\u00e7indeki biber dengesi, bir ustan\u0131n imzas\u0131d\u0131r. G\u00fcneydo\u011fu Anadolu’da sofradaki ac\u0131 biber, tuz kadar ola\u011fand\u0131r \u2014 ondan fazla bile. Bu tad\u0131 payla\u015fmak, bir aidiyet bi\u00e7imi. “Gel, bizimle yak” demek gibi bir \u015fey.<\/p>\n Ve capsaicin’in sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkileri? Ara\u015ft\u0131rmalar devam ediyor. Metabolizmay\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dair bulgular var. Baz\u0131 a\u011fr\u0131 kremlerinde aktif madde olarak kullan\u0131l\u0131yor \u2014 resept\u00f6rleri defalarca uyararak onlar\u0131 ge\u00e7ici olarak duyars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131yor. Ac\u0131yla ac\u0131y\u0131 kesiyor, yani. (Bunu felsefik yorumlayabilirsin, b\u0131rak\u0131yorum sana.)<\/p>\n Sonunda \u015funu s\u00f6yleyeyim: capsaicin, do\u011fan\u0131n bizi uzak tutmak i\u00e7in icat etti\u011fi bir \u015feyi biz kendimize zevk haline getirdik. Bu, insanl\u0131\u011f\u0131n en sa\u00e7ma ve en g\u00fczel \u00f6zelliklerinden biri. Bir bitkiyle 9.000 y\u0131ll\u0131k bir inat yar\u0131\u015fmas\u0131nday\u0131z ve kazan\u0131yoruz \u2014 ya da kaybediyoruz, her \u00f6\u011f\u00fcnde yeniden belirsizle\u015fiyor bu.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana bir soru soraca\u011f\u0131m ve cevaplamadan \u00f6nce bir saniye dur: Ac\u0131 biber yedi\u011finde ger\u00e7ekten yan\u0131yor musun? Hay\u0131r. Yanm\u0131yorsun. A\u011fz\u0131nda tek bir h\u00fccre zarar g\u00f6rm\u00fcyor, hi\u00e7bir doku kopmuyor, hi\u00e7bir \u015fey ger\u00e7ek […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2318","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2318\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"