![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/3693296\/pexels-photo-3693296.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana \u015funu soraca\u011f\u0131m: Hayat\u0131nda bir yeme\u011fi berbat etti\u011finde, ilk su\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n \u015fey ne oldu? Baharat m\u0131? Pi\u015firme s\u00fcresi mi? Yanl\u0131\u015f tavay\u0131 se\u00e7mek mi? Neredeyse kimse “tuz” demez. Tuz \u00f6yle bir \u015feydir ki \u2014 ya yoklu\u011fuyla \u00f6ld\u00fcr\u00fcr seni ya da fazlal\u0131\u011f\u0131yla. Ama gene de su\u00e7lanmaz. Sanki orada bile de\u011filmi\u015f gibi davran\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte bu yaz\u0131, bu sessiz ortak hakk\u0131nda.<\/p>\n
Tuz, insanl\u0131k tarihinin belki de en k\u00fc\u00e7\u00fcmsenen kahraman\u0131d\u0131r<\/strong>. Bug\u00fcn marketin en ucuz raf\u0131nda duruyor, bir kutu iki liraya. Ama bir zamanlar onunla ordu kurulurdu. Onunla \u015fehir sat\u0131n al\u0131n\u0131rd\u0131. Onunla k\u00f6le ticareti yap\u0131l\u0131rd\u0131. “Salary” \u2014 yani maa\u015f \u2014 kelimesinin Latince “sal” yani tuzdan geldi\u011fini biliyor muydun? Roma askerleri zaman zaman maa\u015f olarak tuz al\u0131rd\u0131. Yani tam anlam\u0131yla tuza lay\u0131k olmak, laf\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n \u015eimdi dur bir dakika. Ben sana tarih dersi vermeyece\u011fim. (Bunu yapanlar zaten var, Google’da kalabal\u0131klar.) Ben sana \u015funu sormak istiyorum: Tuzun ne zaman mucize yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettin? Bir \u00e7orban\u0131n i\u00e7ine son anda bir tutam tuz att\u0131n ve birdenbire o \u00e7orba \u00e7orba oldu \u2014 daha \u00f6nce sadece s\u0131cak s\u0131v\u0131yd\u0131. O an ne oldu orada?<\/p>\n Kimyac\u0131lar sana \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: Tuz, yani sodyum klor\u00fcr, tatlar\u0131n alg\u0131lanma e\u015fi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ac\u0131l\u0131\u011f\u0131 bast\u0131r\u0131r, tatl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r, ek\u015fili\u011fi yumu\u015fat\u0131r. Yani tuz asl\u0131nda kendi tad\u0131n\u0131 katmaz<\/strong> \u2014 di\u011fer tatlar\u0131n sesini a\u00e7ar. Bir ses m\u00fchendisi gibi davran\u0131r. Kar\u0131\u015f\u0131ma girer, herkesin yerini ayarlar, sonra sesi kapat\u0131r ve dinleyiciyi ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131r m\u00fczikle.<\/p>\n Bu bana \u00e7ok tan\u0131d\u0131k geldi bir yerden. \u00c7izim yaparken de var b\u00f6yle bir \u015fey. \u0130yi bir ressam, tuvalin neresini bo\u015f b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 bilir. Bo\u015fluk, sessizlik \u2014 bazen en g\u00fc\u00e7l\u00fc darbedir. Tuz da \u00f6yle. G\u00f6r\u00fcnmez ama yoklu\u011fu hissettirten t\u00fcrden.<\/p>\n Peki tuz sadece mutfakta m\u0131 konu\u015fur? Hay\u0131r. K\u00fclt\u00fcrlere bak:<\/p>\n Bozulmay\u0131 engellemek. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir kavram. Tuzun en eski i\u015flevi buydu zaten \u2014 korumak. Buzdolab\u0131 yokken, elektrik yokken, so\u011fuk zincir yokken; et tuzlan\u0131rd\u0131, bal\u0131k tuzlan\u0131rd\u0131, sebze tuzlan\u0131rd\u0131. Tur\u015fu dedi\u011fin \u015fey, asl\u0131nda bir hayatta kalma stratejisidir. K\u0131\u015f boyunca \u00e7\u00fcr\u00fcmeden bekleyebilmek i\u00e7in yaz\u0131n yap\u0131lan bir haz\u0131rl\u0131k. Her kavanoz tur\u015fu, bir t\u00fcr umuttur.<\/strong><\/p>\n Annem tur\u015fu kurard\u0131. (H\u00e2l\u00e2 kurar, her y\u0131l. Her y\u0131l fazla tuzlu olur. Her y\u0131l “bu sefer tam oldu” der. Bu da ayr\u0131 bir konu.) Ben \u00e7ocukken tur\u015fu kavanozlar\u0131n\u0131n kapa\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m \u2014 kapak a\u00e7\u0131lmazd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc vakumdu, ama bir g\u00fcn birileri a\u00e7ard\u0131 ve o ilk a\u00e7\u0131l\u0131\u015f an\u0131nda y\u00fckselen ek\u015fi tuz kokusu var ya \u2014 i\u015fte o koku benim i\u00e7in bir zaman makinesidir. Oraya gidince mutfakta on ya\u015f\u0131nday\u0131md\u0131r, bacaklar\u0131m sandalyeye yeti\u015fmiyordur, annem arkamda bir \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyordur ve ben tur\u015fuyu ka\u015f\u0131kla kab\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorumdur.<\/p>\n Tuz, haf\u0131zay\u0131 da tuzluyor demek ki. Sakl\u0131yor. Koruyarak.<\/p>\n \u015eimdi gelelim as\u0131l meseleye: Tuzun s\u0131rr\u0131 nedir? Neden her \u015feyi d\u00fczeltir? Bence cevap kimyada de\u011fil, psikolojide. Tuz bize \u015funu \u00f6\u011fretir: Bir \u015feyi tamamlamak i\u00e7in o \u015feye daha fazlas\u0131n\u0131 eklemek gerekmez.<\/strong> Bazen sadece do\u011fru miktarda, do\u011fru anda, do\u011fru \u015feyi eklersin \u2014 ve zaten orada olan g\u00fczellik ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Bu y\u00fczden b\u00fcy\u00fck \u015fefler tuz meselesini ciddiye al\u0131r. Hangi tuz? Kaya tuzu mu, deniz tuzu mu, kaba tuz mu, ince tuz mu? Himalaya pembe tuzu mu (ki o ayr\u0131 bir pazarlama hikayesidir, ama b\u0131rak konu\u015fmas\u0131nlar)? Japon \u015fefler tuzlar\u0131n\u0131 aylarca saklarlar, denizden elle toplarlar, nemin oran\u0131na g\u00f6re kullan\u0131m zaman\u0131n\u0131 ayarlarlar. Bu sa\u00e7mal\u0131k de\u011fil \u2014 bu, k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feyin b\u00fcy\u00fck fark yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmektir.<\/p>\n Ben de \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum sanat i\u00e7in. Bir portrede g\u00f6z\u00fcn tam k\u00f6\u015fesine konulan k\u00fc\u00e7\u00fck bir beyaz nokta \u2014 o highlight \u2014 y\u00fcz\u00fc hayata ge\u00e7irir. O nokta olmadan y\u00fcz d\u00fczd\u00fcr, vard\u0131r ama bakmazs\u0131n. O nokta geldi\u011finde adam sana bakar. Tuz gibi. Kendisi g\u00f6r\u00fcnmez ama yoklu\u011fu her \u015feyi mahveder.<\/p>\n Tuzun fazlas\u0131 da mahveder elbette. Bunu da s\u00f6ylemek laz\u0131m. Hayatta da b\u00f6yle \u2014 fazla do\u011fruluk, fazla ac\u0131mas\u0131z ele\u015ftiri, fazla \u015feffafl\u0131k; bunlar da tuz gibi. Do\u011fru miktarda hayat kurtar\u0131r, fazlas\u0131 yakar. Dengeyi bulmak, mutfakta da, insanlar aras\u0131nda da, ayn\u0131 elin i\u015fidir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak \u015funu s\u00f6yleyeyim: Tuzunu k\u00fc\u00e7\u00fcmseme. Markette iki liraya ald\u0131\u011f\u0131n o mavi kutunun i\u00e7inde Roma \u0130mparatorlu\u011fu var, Japon rit\u00fcelleri var, annenin k\u0131\u015fa haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 var, bir portrenin g\u00f6z\u00fcndeki \u0131\u015f\u0131k var. Bir dahasonra yeme\u011fin tad\u0131 ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda, hemen baharata sar\u0131lma. \u00d6nce tuzunu kontrol et. Eksik mi? Ekle. Fazla m\u0131? Art\u0131k ekmek ye yan\u0131nda, \u00e7\u00fcnk\u00fc fazla tuzu geri almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir \u2014 ne mutfakta ne hayatta.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana \u015funu soraca\u011f\u0131m: Hayat\u0131nda bir yeme\u011fi berbat etti\u011finde, ilk su\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n \u015fey ne oldu? Baharat m\u0131? Pi\u015firme s\u00fcresi mi? Yanl\u0131\u015f tavay\u0131 se\u00e7mek mi? Neredeyse kimse “tuz” demez. Tuz \u00f6yle bir \u015feydir […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2257","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2257","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2257"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2257\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2257"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2257"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"