{"id":2224,"date":"2026-08-09T13:17:09","date_gmt":"2026-08-09T11:17:09","guid":{"rendered":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/08\/09\/unutmak-bir-kayip-mi-yoksa-beynin-en-zekice-hamlesi-mi-2\/"},"modified":"2026-08-09T13:17:09","modified_gmt":"2026-08-09T11:17:09","slug":"unutmak-bir-kayip-mi-yoksa-beynin-en-zekice-hamlesi-mi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/08\/09\/unutmak-bir-kayip-mi-yoksa-beynin-en-zekice-hamlesi-mi-2\/","title":{"rendered":"Unutmak Bir Kay\u0131p m\u0131, Yoksa Beynin En Zekice Hamlesi mi?"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

S\u00f6yle bakal\u0131m \u2014 d\u00fcn \u00f6\u011fle yeme\u011finde ne yedin? Dur, d\u00fc\u015f\u00fcn. Be\u015f saniyeden fazla s\u00fcr\u00fcyorsa zaten cevap verme, nokta koymu\u015fum bile. Ama \u015funu da s\u00f6yle: sekiz ya\u015f\u0131ndayken bisikletten ilk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde asfalt\u0131n kokusunu hat\u0131rl\u0131yor musun? Muhtemelen evet. Ve muhtemelen o koku h\u00e2l\u00e2 bir yerde burnunun ucunda duruyordur. \u0130\u015fte tam burada bir \u015feyler \u00e7ok ilgin\u00e7le\u015fiyor.<\/p>\n

Biz insanlar belle\u011fi hep bir depo gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Doldurulur, ta\u015far, baz\u0131 \u015feyler d\u00fc\u015fer gider. Unutmak bu metaforla bir kay\u0131pt\u0131r \u2014 dolab\u0131n arkas\u0131na ka\u00e7an \u00e7orap gibi, bir daha bulamazs\u0131n. Ama ya bu metaforun ta ba\u015f\u0131ndan yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylesem? Ya unutmak, beynin senden daha ak\u0131ll\u0131 oldu\u011funun kan\u0131t\u0131ysa?<\/p>\n

Burada biraz dural\u0131m ve \u015funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim: E\u011fer hayat\u0131ndaki her an\u0131, her rengi, her sesi, her utanc\u0131, her s\u0131k\u0131c\u0131 toplant\u0131y\u0131 eksiksiz hat\u0131rlasayd\u0131n \u2014 ger\u00e7ekten hat\u0131rlasayd\u0131n \u2014 ne olurdu? Bilim buna bir cevap veriyor ve cevap hi\u00e7 de romantik de\u011fil. Hiper-bellek<\/strong> denen bu durum ger\u00e7ek. Ya\u015fayanlar var. Ve \u00e7o\u011fu bu yetene\u011fi l\u00fctuf olarak de\u011fil, lanet olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n

Jill Price ad\u0131nda bir kad\u0131n var, 2006’da d\u00fcnyaya tan\u0131t\u0131ld\u0131. Hayat\u0131n\u0131n her g\u00fcn\u00fcn\u00fc, her ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla hat\u0131rl\u0131yor. Bir tarih s\u00f6ylesen, o g\u00fcn ne giydi\u011fini, hava nas\u0131ld\u0131, haberlerde ne vard\u0131, s\u00f6yleyebilir. Kula\u011fa harika geliyor de\u011fil mi? \u015eimdi \u015funu da s\u00f6yleyeyim: Jill Price bu yetene\u011fi “s\u00fcrekli \u00e7alan bir televizyon” olarak tarif ediyor. Kapatam\u0131yorsun. Uzakla\u015fam\u0131yorsun. Ge\u00e7mi\u015f sana yap\u0131\u015fm\u0131\u015f, sen ileriye y\u00fcr\u00fcmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsun ama ge\u00e7mi\u015f tam arkandan geliyor, nefesini hissediyorsun ensende.<\/p>\n

Belki de unutmak bir ar\u0131za de\u011fil, beynin bilerek uygulad\u0131\u011f\u0131 bir editoryal s\u00fcre\u00e7<\/strong>. Gazeteciler bunu \u00e7ok iyi bilir \u2014 haber de\u011feri ta\u015f\u0131yan her \u015feyi yazamazs\u0131n, yazarsan gazete de\u011fil \u015fikayet kutusu olur. Beyin de ayn\u0131 \u015feyi yap\u0131yor. “Bu laz\u0131m, bu laz\u0131m de\u011fil. Bu ac\u0131 ama \u00f6\u011fretici, sakla. Bu sadece ac\u0131, sil.” diye karar veriyor.<\/p>\n

Ve i\u015fte tam burada felsefe devreye giriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu “silme” karar\u0131n\u0131 kim veriyor? Sen mi? Yoksa senin ad\u0131na hareket eden ama seni haberdar etmeyen ba\u015fka biri mi? Bergson’dan Nietzsche’ye, Freud’dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz n\u00f6robilimcilerine kadar herkes bu soruyla bo\u011fu\u015ftu. Freud “bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131” dedi, bast\u0131rma mekanizmas\u0131. Nietzsche ise \u00e7ok daha sert bir \u015fey s\u00f6yledi: Unutabilmek bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/strong> Hayvanlar gibi an\u0131n i\u00e7inde ya\u015fayabilmek, ge\u00e7mi\u015fin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olmadan hareket edebilmek \u2014 bu bir beceri. Ve biz bunu kaybettik, yar\u0131 kaybettik, zaten hi\u00e7 tam sahip olamad\u0131k.<\/p>\n

Peki biz ressamlar, yazarlar, sanat\u00e7\u0131lar bu i\u015fte neredeyiz? Ben sana s\u00f6yleyeyim. Bir portre \u00e7izerken \u00f6nce o y\u00fcz\u00fc de\u011fil, o y\u00fcz\u00fcn ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcm. K\u0131r\u0131\u015f\u0131klar birer tarih sat\u0131r\u0131d\u0131r \u2014 ama y\u00fcz\u00fcn sahibi o k\u0131r\u0131\u015f\u0131klar\u0131 her sabah aynada g\u00f6rmez art\u0131k. Al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Beyin o detay\u0131 “\u00f6nemsiz” raf\u0131na koymu\u015ftur. Oysa ben ilk kez bak\u0131yorum ve her \u015fey orada duruyor, p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l. Belki de sanat\u0131n i\u015flevi tam da bu: Beynin sildi\u011fi \u015feyleri geri getirmek.<\/strong> Ya da en az\u0131ndan birinin silmedi\u011fini hat\u0131rlatmak.<\/p>\n

Ama \u015funu da eklemeliyim ki unutman\u0131n bir ahlaki boyutu var ve bu boyut s\u0131k s\u0131k g\u00f6rmezden geliniyor. Bak, toplumsal bellek meselesine gel. Bir toplum neyi unutmay\u0131 se\u00e7iyor? Kim karar veriyor buna? Tarihin baz\u0131 sayfalar\u0131 “kendili\u011finden” silinmiyor \u2014 silindiriliyor. Ve bu silme i\u015fi hi\u00e7 de masum de\u011fil. Birey d\u00fczeyinde unutmak bazen iyile\u015ftirici, toplum d\u00fczeyinde unutmak ise \u00e7o\u011funlukla su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Yani elimizde iki farkl\u0131 unutma var:<\/p>\n