{"id":2188,"date":"2026-07-27T14:32:27","date_gmt":"2026-07-27T12:32:27","guid":{"rendered":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/07\/27\/unutulan-bir-malzeme-sumak-neden-kayboldu-sofralarimizdan\/"},"modified":"2026-07-27T14:32:27","modified_gmt":"2026-07-27T12:32:27","slug":"unutulan-bir-malzeme-sumak-neden-kayboldu-sofralarimizdan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/07\/27\/unutulan-bir-malzeme-sumak-neden-kayboldu-sofralarimizdan\/","title":{"rendered":"Unutulan Bir Malzeme: Sumak Neden Kayboldu Sofralar\u0131m\u0131zdan?"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/13647898\/pexels-photo-13647898.jpeg?auto=compress&#038;cs=tinysrgb&#038;fit=crop&#038;h=627&#038;w=1200\" style=\"width:100%;height:auto;\"><\/p>\n<p>Sana bir soru soray\u0131m: Son ne zaman sumak koklad\u0131n? Yani ger\u00e7ekten koklad\u0131n \u2014 bir \u00e7ar\u015f\u0131 tezgah\u0131nda, tazeli\u011fi burnuna \u00e7arpan, koyu bordo, neredeyse mor rengiyle seni durduran o toz. Hat\u0131rlam\u0131yorsan e\u011fer, bu yaz\u0131 tam sana g\u00f6re. Hat\u0131rl\u0131yorsan, zaten ikimiz de ayn\u0131 \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz demektir.<\/p>\n<p>Sumak, Rhus coriaria. Botanik ad\u0131 bile bir hava ta\u015f\u0131yor sanki. Akdeniz havzas\u0131n\u0131n da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerinde, Anadolu&#8217;nun ta\u015fl\u0131 yama\u00e7lar\u0131nda, \u0130ran platosunda yeti\u015fen bir \u00e7al\u0131. Meyveleri k\u00fc\u00e7\u00fck, yuvarlak, asidik. Kurutulup \u00f6\u011f\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde o karakteristik ek\u015fi-meyvemsi aromay\u0131 veriyor sofraya. <strong>Limon gibi ama daha derin. Sirke gibi ama daha kibar. Sumak gibi yani \u2014 ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feye benzemiyor.<\/strong><\/p>\n<p>Osmanl\u0131 mutfa\u011f\u0131nda sumak bir l\u00fcks de\u011fil, bir zorunluluktu. Kebab\u0131n yan\u0131nda, so\u011fan\u0131n \u00fcst\u00fcnde, pilava serpilmi\u015f h\u00e2lde. Eski yemek yazmalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rsan sumakla yap\u0131lm\u0131\u015f \u015ferbetlere, sumakla tatland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f et sular\u0131na, hatta sumak suyuyla yo\u011frulmu\u015f hamur tariflerine rastlars\u0131n. (Evet, hamur. Merak ettiysen bir g\u00fcn deneyebilirsin \u2014 pi\u015fman olmazs\u0131n.) Orta Do\u011fu mutfaklar\u0131 h\u00e2l\u00e2 kullan\u0131yor, \u0130ran safranl\u0131 pilav\u0131n\u0131n yan\u0131na sumak koyuyor, L\u00fcbnanl\u0131 fattoush sumaks\u0131z fattoush de\u011fil. Ama biz? Biz bir yerlerde yolu kaybettik.<\/p>\n<p>Nas\u0131l oldu bu? Birka\u00e7 ihtimalim var:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>End\u00fcstriyel limon asidi geldi, raflara girdi, ucuzlad\u0131.<\/strong> Ek\u015filik ar\u0131yorsan bir torba limon asidi, seni y\u0131llarca g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. H\u0131zl\u0131, ucuz, pratik. Mutfa\u011f\u0131n verimlili\u011fi kazand\u0131, ruhunu kaybetti.<\/li>\n<li><strong>Kebap\u00e7\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc standartla\u015ft\u0131.<\/strong> Bir zamanlar sumak so\u011fan\u0131 kebab\u0131n yan\u0131ndan eksik olmazd\u0131. Sonra k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerindeki turistik kebap\u00e7\u0131lar &#8220;bunlar ne anlas\u0131n&#8221; dedi, suma\u011f\u0131 kald\u0131rd\u0131. Turist memnun oldu, biz kaybettik.<\/li>\n<li><strong>Nesiller aras\u0131 aktar\u0131m k\u0131r\u0131ld\u0131.<\/strong> B\u00fcy\u00fckannenin bildi\u011fi her \u015fey yaz\u0131l\u0131 de\u011fildi. Ellerdeydi. Birisi suma\u011f\u0131 uzat\u0131rd\u0131, birisi al\u0131rd\u0131, i\u015f \u00f6yle y\u00fcr\u00fcrd\u00fc. O eller durdu\u011funda, o bilgi de durdu.<\/li>\n<li><strong>G\u00f6rsellik kazand\u0131.<\/strong> Sumak foto\u011frafta iyi durur asl\u0131nda \u2014 o bordo renk. Ama &#8220;exotic spice&#8221; olarak yeniden ke\u015ffedilene kadar kimse umursamad\u0131. \u015eimdi baz\u0131 &#8220;gourmet&#8221; d\u00fckkanlar suma\u011f\u0131 ithal ediyor. \u0130thal. Da\u011flar\u0131m\u0131zda biten bir \u015feyi ithal ediyoruz. (Bu c\u00fcmleyi yazd\u0131m, bir daha okudum, h\u00e2l\u00e2 inanam\u0131yorum.)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Suma\u011f\u0131n as\u0131l trajedisi \u015fu: O kaybolurken ne kaybetti\u011fimizi fark etmedik. \u00c7\u00fcnk\u00fc ek\u015filik yerine ba\u015fka ek\u015filikler ge\u00e7ti. Limon geldi, sirke geldi, nar ek\u015fisi bir nebze direndi ama o da zorlan\u0131yor. <strong>Ama suma\u011f\u0131n verdi\u011fi o tam, yuvarlanm\u0131\u015f, meyvemsi asit \u2014 bunun yerini ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey tutam\u0131yor.<\/strong> Bir kez anlayan anl\u0131yor bunu.<\/p>\n<p>Peki nerede kullan\u0131rs\u0131n suma\u011f\u0131? Her yerde. Ger\u00e7ekten her yerde. \u0130zin ver bir liste yapay\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc bu konuda c\u00f6mert olmak istiyorum:<\/p>\n<ul>\n<li>So\u011fan salatas\u0131 \u2014 incecik do\u011franm\u0131\u015f so\u011fan\u0131n \u00fcst\u00fcne tuz ve sumak, bekle on dakika. Kebab\u0131n yan\u0131na koy.<\/li>\n<li>Tavuk marine \u2014 zeytinya\u011f\u0131, sumak, sar\u0131msak, kekik. F\u0131r\u0131na ver. Rengi g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015f\u0131r\u0131rs\u0131n.<\/li>\n<li>Mercimek \u00e7orbas\u0131 \u2014 servis ederken \u00fcst\u00fcne bir tutam sumak. Limon yerine.<\/li>\n<li>Humus \u2014 tahinin \u00fcst\u00fcne zeytinya\u011f\u0131 ve sumak. Orta Do\u011fu&#8217;nun s\u0131rr\u0131 bu zaten.<\/li>\n<li>Yumurta \u2014 az tereya\u011f\u0131nda pi\u015fmi\u015f yumurtan\u0131n \u00fcst\u00fcne sumak ve pul biber. Kahvalt\u0131y\u0131 yeniden icat edersin.<\/li>\n<li>Zeytinya\u011fl\u0131 fasulye \u2014 so\u011fuk yenirken \u00fcst\u00fcne. Dene, tart\u0131\u015fal\u0131m.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ben sumakla ili\u015fkimi portre \u00e7izmek gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum asl\u0131nda. (Biliyorum, her \u015feyi \u00e7izime ba\u011fl\u0131yorum \u2014 al\u0131\u015fk\u0131n olun.) Bir y\u00fcz\u00fc \u00e7izerken \u00f6nce y\u00fck\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn, sonra hatlar\u0131n\u0131. Suma\u011f\u0131 kullan\u0131rken de \u00f6nce o ek\u015fili\u011fin alt\u0131ndaki hik\u00e2yeyi duyars\u0131n, sonra lezzetini. <strong>\u0130yi bir malzeme, iyi bir portreye benzer \u2014 sana bir \u015fey anlat\u0131r, sormasan bile.<\/strong><\/p>\n<p>Almanya&#8217;da ya\u015fayan T\u00fcrkler sumakla tuhaf bir ili\u015fki i\u00e7inde. T\u00fcrk marketlerde var, hep vard\u0131. Ama \u00e7o\u011funlukla raflarda bekliyor \u2014 al\u0131nm\u0131yor. Sanki &#8220;laz\u0131m olmayacak&#8221; gibi bir his var etraf\u0131nda. Oysa Alman arkada\u015flar\u0131ma suma\u011f\u0131 tatt\u0131rd\u0131\u011f\u0131mda tepkileri \u00e7ok net: &#8220;Bu nedir, neden bilmiyordum?&#8221; diyorlar. Sonra al\u0131yorlar. <strong>Kendi malzememizi bazen ba\u015fkas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcyle yeniden ke\u015ffediyoruz \u2014 bu hem g\u00fczel hem h\u00fcz\u00fcnl\u00fc.<\/strong><\/p>\n<p>\u015eunu sormak istiyorum sana: Mutfa\u011f\u0131nda sumak var m\u0131? Yoksa git al. Bir k\u00fc\u00e7\u00fck kavanoz. \u00d6nce koklayacaks\u0131n \u2014 g\u00f6zlerini kapat, burnun sana Anadolu&#8217;nun bir yamas\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek, ta\u015fl\u0131, r\u00fczgarl\u0131, g\u00fcne\u015fli. Sonra so\u011fan do\u011frayacaks\u0131n, tuz ve sumak atacaks\u0131n, bekleyeceksin. On dakika. Sadece on dakika. O so\u011fan\u0131 tatt\u0131\u011f\u0131nda bana hak vereceksin.<\/p>\n<p>Bir malzemeyi unutmak, bir dili unutmak gibidir biraz. Yava\u015f olur, fark edilmez, sonra bir g\u00fcn bakar ki o kelime art\u0131k dilinde yok. Sumak bizim dilimizde h\u00e2l\u00e2 var \u2014 ama f\u0131s\u0131lt\u0131da. <strong>Onu tekrar y\u00fcksek sesle s\u00f6yleme vakti.<\/strong><\/p>\n<p>Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun.<br \/>\nDemirhan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sana bir soru soray\u0131m: Son ne zaman sumak koklad\u0131n? Yani ger\u00e7ekten koklad\u0131n \u2014 bir \u00e7ar\u015f\u0131 tezgah\u0131nda, tazeli\u011fi burnuna \u00e7arpan, koyu bordo, neredeyse mor rengiyle seni durduran o toz. Hat\u0131rlam\u0131yorsan e\u011fer, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2188","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2188"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2188\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}