![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/38267989\/pexels-photo-38267989.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Haritada bo\u015f bir yer g\u00f6r\u00fcnce i\u00e7inde ne hissediyorsun? Rahats\u0131zl\u0131k m\u0131, merak m\u0131, yoksa o garip, a\u00e7\u0131klanamayan \u00e7ekim mi? Ben o \u00e7ekimi biliyorum. Bir y\u00fcz\u00fc \u00e7izerken g\u00f6zlerin tam ortas\u0131ndaki o belirsiz noktay\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmak gibi bir \u015fey \u2014 orada bir \u015fey var, kesinlikle var, ama hen\u00fcz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr de\u011fil.<\/p>\n
Kay\u0131p \u015fehirler tam da bu hisle beslenir. Petra’y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn \u2014 \u00dcrd\u00fcn \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fcn ortas\u0131nda, kumta\u015f\u0131na oyulmu\u015f, as\u0131rlar boyunca “yok” say\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fehir. Ya da Machu Picchu: bulut ormanlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde, Peru And Da\u011flar\u0131’n\u0131n s\u0131rt\u0131nda, 1911’e kadar (resmi olarak) kimsenin “ke\u015ffetmedi\u011fi” bir \u0130nka yerle\u015fimi. (Tabii orada ya\u015fayan yerliler farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc bu “ke\u015fif” meselesine dair, ama o ba\u015fka bir yaz\u0131n\u0131n konusu.)<\/p>\n
Peki neden bu \u015fehirler yok oldu? Ve daha \u00f6nemlisi: neden biz onlar\u0131 aramaktan vazge\u00e7emiyoruz?<\/p>\n
Bir \u015fehir nas\u0131l “kaybolur”?<\/strong><\/p>\n \u00d6nce \u015funu netle\u015ftirelim: Hi\u00e7bir \u015fehir ger\u00e7ekten kaybolmaz. Ta\u015flar kaybolmaz. Duvarlar kaybolmaz. Kay\u0131p olan, bizim o \u015fehirle kurdu\u011fumuz ba\u011fd\u0131r \u2014 haf\u0131za zincirindeki kopukluktur. Troya y\u00fczy\u0131llarca “efsane” say\u0131ld\u0131. Sonra 1868’de Heinrich Schliemann geldi, biraz deli bir Alman i\u015f adam\u0131, Homer’in \u0130lyada’s\u0131n\u0131 ger\u00e7ek bir harita gibi kulland\u0131 ve Hisarl\u0131k tepesini kazmaya ba\u015flad\u0131. (\u0130nsanlar ona g\u00fcld\u00fc. Sonra sustular.)<\/p>\n Bir \u015fehrin kaybolu\u015f nedenleri genellikle \u015fu kategorilere d\u00fc\u015fer:<\/p>\n Merak m\u0131, h\u0131rs m\u0131, nostalji mi?<\/strong><\/p>\n Kay\u0131p \u015fehir aray\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 iki tipe ay\u0131r\u0131yorum \u2014 ve bu tamamen ki\u015fisel, bilimsel hi\u00e7bir dayana\u011f\u0131 yok, sadece 40 y\u0131ll\u0131k g\u00f6zlem:<\/p>\n Birincisi hazine avc\u0131s\u0131 tipi<\/strong>. Alt\u0131n ar\u0131yor, tap\u0131nak ar\u0131yor, “b\u00fcy\u00fck bulu\u015f” ar\u0131yor. El Dorado efsanesinin pe\u015fine d\u00fc\u015fen \u0130spanyol conquistadorlar bunlar\u0131n prototipidir. Amazon ormanlar\u0131nda kaybolup gittiler, ama o alt\u0131n \u015fehri bulamad\u0131lar. (Bulduklar\u0131 \u015fey s\u0131tma oldu, genellikle.) Bu tip insan\u0131 anl\u0131yorum ama pek sevmiyorum.<\/p>\n \u0130kincisi ise anlam aray\u0131c\u0131s\u0131 tipi<\/strong>. O harabelerde bir \u015feyin sesini duymaya \u00e7al\u0131\u015fan insanlar. Bir duvar\u0131n \u00f6n\u00fcnde durup “burada kim oturdu, ne yedi, neyi sevdi” diye soran insanlar. Bunlar benim insanlar\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir portreyi \u00e7izerken ben de tam bunu yap\u0131yorum \u2014 y\u00fcz\u00fcn alt\u0131ndaki hayat\u0131 ar\u0131yorum.<\/p>\n Arkeolog Howard Carter, Tutankhamun’un mezar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda yan\u0131ndaki Lord Carnarvon “i\u00e7eride ne g\u00f6r\u00fcyorsun?” diye sormu\u015f. Carter’\u0131n cevab\u0131 tarihe ge\u00e7ti: “Muhte\u015fem \u015feyler.”<\/strong> \u0130ki kelime. Ama o iki kelimenin i\u00e7inde ka\u00e7 as\u0131r vard\u0131?<\/p>\n Haritada h\u00e2l\u00e2 bo\u015f yerler var<\/strong><\/p>\n \u015eunu bilmeni istiyorum: 21. y\u00fczy\u0131lda, uydular g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc kaplarken, Google Earth her k\u00f6\u015feyi tararken, h\u00e2l\u00e2 bilinmeyen arkeolojik alanlar ke\u015ffediliyor. 2010’larda lidar teknolojisi (lazer tabanl\u0131 haritalama) Guatemala ormanlar\u0131nda Maya \u015fehirlerinin gizli a\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Milyonlarca insan, as\u0131rlard\u0131r tropik bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda ya\u015f\u0131yordu \u2014 sessizce, bekliyordu sanki.<\/p>\n Bolivia’da Llanos de Mojos b\u00f6lgesinde, Amazon’un sel ovalar\u0131nda, 2022’de yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma dev bir Kazabulo \u015fehir kompleksini g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kard\u0131. \u015eehir, 500 y\u0131l \u00f6nce terk edilmi\u015fti. Neden? Hen\u00fcz bilmiyoruz.<\/p>\n Ve i\u015fte bu “hen\u00fcz bilmiyoruz” c\u00fcmlesi benim i\u00e7in en g\u00fczel c\u00fcmlelerden biri. Belirsizlik korkutucu de\u011fil \u2014 belirsizlik davet kart\u0131.<\/p>\n Kay\u0131p \u015fehirler bize ne anlat\u0131yor?<\/strong><\/p>\n Her harabe asl\u0131nda bir ayna. Orada bir insan toplulu\u011funun in\u015fa etti\u011fi, b\u00fcy\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc, sonra b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ya da b\u0131rakmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey duruyor. Ve o ta\u015flar\u0131n aras\u0131nda dola\u015f\u0131rken \u2014 ger\u00e7ekten dola\u015f\u0131rken, foto\u011fraf i\u00e7in de\u011fil, sadece orada oldu\u011fun i\u00e7in \u2014 \u015funu fark ediyorsun: Uygarl\u0131klar ge\u00e7ici, ama insan\u0131n in\u015fa etme iste\u011fi de\u011fil.<\/strong><\/p>\n Bir sonraki nesil de bir \u015feyler in\u015fa edecek. Bir sonraki nesil de o \u015feyleri terk edecek ya da kaybedecek. Ve \u00e7ok sonra birileri geli\u043f o harabelerin aras\u0131nda “burada kim oturdu, ne yedi, neyi sevdi” diye soracak.<\/p>\n Umar\u0131m o zaman da cevap verecek biri olur.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Haritada bo\u015f bir yer g\u00f6r\u00fcnce i\u00e7inde ne hissediyorsun? Rahats\u0131zl\u0131k m\u0131, merak m\u0131, yoksa o garip, a\u00e7\u0131klanamayan \u00e7ekim mi? Ben o \u00e7ekimi biliyorum. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-2180","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-duenya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2180"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2180\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"