![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/13758319\/pexels-photo-13758319.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: \u00c7ocuklu\u011funda gitti\u011fin o bakkala, o pastaneye, o meydan \u00e7e\u015fmesine \u2014 \u015fu an ne var orada? Bilmiyorsun, de\u011fil mi? Zaten o sorunun cevab\u0131n\u0131 aramak i\u00e7in bile bir zahmet etmedin. Ve i\u015fte tam bu y\u00fczden \u015fehirler \u00f6l\u00fcyor \u2014 \u015fatafatla de\u011fil, sessizce, bizim ilgisizli\u011fimizin g\u00f6lgesinde.<\/p>\n
Kolektif bellek denen \u015fey var. Sosyolog Maurice Halbwachs bunu ilk kez ciddiye alan adamd\u0131r \u2014 1925’te yazm\u0131\u015f, kimse pek dinlememi\u015f, aradan y\u00fcz y\u0131l ge\u00e7mi\u015f, h\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 yerdeyiz. Halbwachs \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: Bireysel haf\u0131za diye bir \u015fey asl\u0131nda yoktur. Hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n her \u015fey bir gruba, bir mek\u00e2na, bir rit\u00fcele ba\u011fl\u0131d\u0131r. Annenin mutfa\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorsun \u00e7\u00fcnk\u00fc o mutfak h\u00e2l\u00e2 bir yerde duruyor \u2014 ya ger\u00e7ekten ya da beyninin bir k\u00f6\u015fesinde. O mutfak y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hat\u0131ra da \u00e7atlar. Hepsi bu.<\/p>\n
\u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn. Bir \u015fehir planc\u0131s\u0131 masaya oturur, bir cetvel, bir kalem, belki bir bilgisayar (art\u0131k hep bilgisayar), birka\u00e7 “proje dosyas\u0131” \u2014 ve bir mahallenin dokusu \u00fczerine \u00e7izgiler \u00e7ekmeye ba\u015flar. O \u00e7izgiler k\u00e2\u011f\u0131tta son derece d\u00fczg\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Temiz, modern, “fonksiyonel.” Ama o \u00e7izgilerin alt\u0131nda kalacak olan \u015fey nedir biliyor musun? Birinin ilk \u00f6p\u00fcc\u00fc\u011f\u00fc. Birinin babas\u0131n\u0131n sesi. Birinin kaybolup gitmemek i\u00e7in tutundu\u011fu k\u00f6\u015fe ba\u015f\u0131.<\/strong> Bunlar dosyaya girmez. Bunlar\u0131n “metrekaresi” yoktur.<\/p>\n Ve biz buna izin veriyoruz. \u00dcstelik bazen alk\u0131\u015fl\u0131yoruz. “\u015eehir yenilendi” diyoruz, sanki \u015fehir hasta bir bedenmi\u015f gibi. Oysa y\u0131k\u0131lan \u015feyin \u00e7o\u011fu zaman hasta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz \u2014 sadece eskidir, sadece k\u00e2rl\u0131 de\u011fildir, sadece birinin i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartacak kadar b\u00fcy\u00fck bir arsan\u0131n \u00fczerinde durmaktad\u0131r. (Ve bu ayr\u0131m \u00e7ok kritik, ama \u00e7ok az konu\u015fulur.)<\/p>\n Ben bir \u015fey fark ettim y\u0131llar i\u00e7inde \u2014 hem \u00e7izdi\u011fim portrelerde hem de gezdi\u011fim \u015fehirlerde. \u0130nsanlar\u0131n y\u00fcz\u00fcndeki \u00e7izgiler nas\u0131l ki o insan\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yorsa, bir \u015fehrin dokusu da o \u015fehrin ge\u00e7irdi\u011fi her \u015feyi ta\u015f\u0131r. Eski bir yap\u0131n\u0131n duvar\u0131ndaki \u00e7atlak rastgele de\u011fildir. O \u00e7atlak 1999’un sars\u0131nt\u0131s\u0131ndan kalm\u0131\u015f olabilir. Ya da ondan \u00f6nceki bir yang\u0131ndan. Ya da sadece zaman\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan. Her \u00e7atlak bir tarihtir.<\/strong> S\u0131va vurup \u00fcst\u00fcn\u00fc kapat\u0131rsan tarihi de g\u00f6mm\u00fc\u015f olursun.<\/p>\n Peki \u015fehirler nas\u0131l unutur? H\u0131zl\u0131 de\u011fil \u2014 bu \u00f6nemli. \u015eehirler a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r unutur, t\u0131pk\u0131 ya\u015fl\u0131 bir insan gibi. \u00d6nce k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feyler kaybolur:<\/p>\n Ve bir sabah kalkars\u0131n, o \u015fehirde do\u011fmu\u015f oldu\u011fun halde kendini yabanc\u0131 hissedersin.<\/strong> Bu paranoya de\u011fildir. Bu kolektif belle\u011fin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n somut, fiziksel, bedensel sonucudur. Psikologlar buna “yer kimli\u011fi” diyor \u2014 mek\u00e2nla kurdu\u011fumuz kimlik ba\u011f\u0131. O ba\u011f koptu\u011funda insanlar s\u00fcr\u00fcklenmeye ba\u015flar. Nereye ait olduklar\u0131n\u0131 bilemezler. Ve bunu kimse “y\u0131k\u0131m projesinin sosyal maliyeti” olarak hesaplamaz.<\/p>\n Almanya’da ya\u015fad\u0131m, g\u00f6rd\u00fcm. Onlar da y\u0131kt\u0131lar \u2014 \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan pek \u00e7ok \u015fehir zaten enkaza d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Ama ilgin\u00e7 olan \u015fu: Almanlar baz\u0131 \u015fehirlerde orijinal planlar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p neredeyse birebir yeniden in\u015fa ettiler. Dresden’deki Frauenkirche bu hik\u00e2yenin sembol\u00fcd\u00fcr \u2014 bomba alt\u0131nda y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, elli y\u0131l enkaz olarak b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f (kas\u0131tl\u0131 olarak, bir an\u0131t gibi), sonra ta\u015f ta\u015f orijinaline g\u00f6re yeniden \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc o \u015fehrin haf\u0131zas\u0131 o binadayd\u0131 ve onsuz bir \u015feylerin eksik kalaca\u011f\u0131n\u0131 bildiler. (B\u00fct\u00fcn hesaplar\u0131 tutmaz Almanlar\u0131n, bunu s\u00f6ylemeden ge\u00e7meyeyim \u2014 ama bu konuda ciddilerdir.)<\/p>\n T\u00fcrkiye’de ise zaman zaman farkl\u0131 bir refleks devreye giriyor. Yenisi daha iyidir, eskisi zaten harap olmu\u015ftu, ne a\u011fl\u0131yorsunuz bunun i\u00e7in \u2014 bu c\u00fcmleler \u00e7ok tan\u0131d\u0131k geliyordur. Ve bu c\u00fcmleleri s\u00f6yleyen insanlar k\u00f6t\u00fc de\u011fildir, \u00e7o\u011funlukla. Sadece kolektif haf\u0131zan\u0131n ne oldu\u011funu, ne i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131, neden korunmas\u0131 gerekti\u011fini kimse onlara d\u00fczg\u00fcn anlatmam\u0131\u015ft\u0131r. Okul m\u00fcfredatlar\u0131nda yoktur. \u015eehir planlamas\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmaz. G\u00fcndem her zaman ba\u015fka bir yerdedir.<\/p>\n Ama sen okuyorsun. Ve \u015funu bilmeni istiyorum: Bir \u015fehrin haf\u0131zas\u0131n\u0131 korumak, nostaljiden ibaret de\u011fildir.<\/strong> Bu, kimli\u011fini korumakt\u0131r. Aidiyetini korumakt\u0131r. “Ben nereye aitim, kim oldu\u011fumu nereden anl\u0131yorum” sorular\u0131na somut, fiziksel, elle tutulur cevaplar b\u0131rakmakt\u0131r gelecek nesillere. Bir sokak, bir cami avlusu, bir \u00e7ar\u015f\u0131, bir Rum kilisesi, bir eski fabrika duvar\u0131 \u2014 bunlar birer nesne de\u011fildir. Bunlar c\u00fcmlenin \u00f6znesidir.<\/p>\n Ben portrelerde hep \u00f6nce y\u00fck\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcm dedim ya. \u015eehirlerde de ayn\u0131 \u015feyi yap\u0131yorum. Bir yap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken o yap\u0131ya bakar\u0131m ve \u015funu sorar\u0131m kendime: Bu duvar ne g\u00f6rd\u00fc? Kim ge\u00e7ti bu e\u015fikten? Hangi kavga, hangi sevin\u00e7, hangi yas bu ta\u015flar\u0131n i\u00e7ine i\u015fledi?<\/p>\n Cevab\u0131 bilmiyorum \u00e7o\u011fu zaman. Ama soruyu sormak bile yeterli bazen. \u00c7\u00fcnk\u00fc sordu\u011funda duruyorsun. Ve durdu\u011funda g\u00f6r\u00fcyorsun. Ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, belki, o \u015feyi sahipleniyorsun.<\/p>\n Bir \u015fehrin haf\u0131zas\u0131 senin haf\u0131zand\u0131r. Onu y\u0131kmalar\u0131na izin verme \u2014 hi\u00e7 de\u011filse fark\u0131nda ol ki verilsin.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: \u00c7ocuklu\u011funda gitti\u011fin o bakkala, o pastaneye, o meydan \u00e7e\u015fmesine \u2014 \u015fu an ne var orada? Bilmiyorsun, de\u011fil mi? Zaten o sorunun cevab\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[56],"tags":[],"class_list":["post-2174","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-felsefe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2174"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2174\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"