![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/27418961\/pexels-photo-27418961.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana bir soru soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Son ne zaman elinde tuttu\u011fun ekme\u011fe bakt\u0131n \u2014 ger\u00e7ekten bakt\u0131n \u2014 ve “bu nas\u0131l oldu?” diye merak ettin? B\u00fcy\u00fck ihtimalle hi\u00e7. Ben de uzun s\u00fcre etmedim. Ekmek, hayat\u0131n o kadar i\u00e7ine i\u015flemi\u015f ki g\u00f6r\u00fcnmez olmu\u015f. T\u0131pk\u0131 nefes almak gibi. Ama bir g\u00fcn at\u00f6lyemde, portresini \u00e7izdi\u011fim ya\u015fl\u0131 bir f\u0131r\u0131nc\u0131n\u0131n ellerine bakarken bir \u015fey fark ettim: o eller sadece hamur yo\u011furmuyordu, bir \u015feyleri hat\u0131rl\u0131yordu.<\/p>\n
Ekmek, insanl\u0131\u011f\u0131n en uzun soluklu haf\u0131zas\u0131d\u0131r. Ve mayas\u0131 \u2014 o k\u00fc\u00e7\u00fck, canl\u0131, g\u00f6r\u00fcnmez varl\u0131k \u2014 bu haf\u0131zan\u0131n ta kendisidir.<\/p>\n
Maya bir organizmad\u0131r, metafor de\u011fil.<\/strong> Bunu biliyorsun belki, ama hissetmiyorsun. Ek\u015fi maya k\u00fclt\u00fcrleri (sourdough denen \u015fey) canl\u0131 mikroorganizmalar bar\u0131nd\u0131r\u0131r: yabani mayalar ve laktik asit bakterileri. Baz\u0131 f\u0131r\u0131nc\u0131lar\u0131n elinde dola\u015fan ek\u015fi maya ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131 100, hatta 150 y\u0131ll\u0131k. San Francisco’da bir f\u0131r\u0131n\u0131n mayas\u0131n\u0131n Alt\u0131n H\u00fccum d\u00f6neminden, yani 1800’lerin ortas\u0131ndan kalma oldu\u011fu iddia ediliyor. D\u00fc\u015f\u00fcn bir kere \u2014 o maya, k\u00f6leli\u011fin hen\u00fcz bitmedi\u011fi, kad\u0131nlar\u0131n oy kullanamad\u0131\u011f\u0131, telgraf\u0131n bile mucize say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir zamandan gelen ve h\u00e2l\u00e2 nefes al\u0131yor. H\u00e2l\u00e2 kabar\u0131yor.<\/p>\n Ve biz onu ezip yiyoruz. (Sayg\u0131s\u0131zl\u0131k de\u011fil bu \u2014 tam tersine, en derin ortakl\u0131k.)<\/p>\n Ekme\u011fin tarihi insanl\u0131\u011f\u0131n tarihi kadar eski.<\/strong> M\u0131s\u0131r’da M\u00d6 3000’lerde pi\u015firilen ekmekler bulundu. Ama i\u015fin ilginci \u015fu: mayal\u0131 ekme\u011fin ke\u015ffi muhtemelen bir kazayd\u0131. Biri hamuru a\u00e7\u0131kta unuttu, havadaki yabani mayalar i\u00e7ine girdi, hamur \u015fi\u015fti, birisi “ne olmu\u015f bu?” dedi ve i\u00e7inden \u00e7\u0131kan \u015feyi f\u0131r\u0131na verdi. Ve d\u00fcnya de\u011fi\u015fti. Tarihin b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 bu \u015fekilde ba\u015flar \u2014 biri bir \u015feyi unutur, kaza bir kap\u0131 a\u00e7ar.<\/p>\n Roma ordusu ekmeksiz y\u00fcr\u00fcyemezdi. Legionlar\u0131n arkas\u0131nda f\u0131r\u0131nc\u0131lar vard\u0131, profesyonel, askeri stat\u00fcde f\u0131r\u0131nc\u0131lar. Antik Yunan’da f\u0131r\u0131nc\u0131lar serbest vatanda\u015ft\u0131, k\u00f6le de\u011fil \u2014 bu k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayr\u0131nt\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ama de\u011fil. Ekmek yapabilmek bir g\u00fc\u00e7t\u00fc. Ekmek da\u011f\u0131tmak ise siyasetti. “Ekmek ve sirk” laf\u0131n\u0131 duymu\u015fsundur. Roma imparatorlar\u0131 halka bedava ekmek da\u011f\u0131t\u0131rd\u0131 \u2014 bug\u00fcnk\u00fc pop\u00fclizmin en arkaik versiyonu bu. Mide doyunca ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnce azal\u0131r. (Bu parantezi a\u00e7, i\u00e7inde biraz otur.)<\/p>\n Peki ya T\u00fcrk ekme\u011fi? Burada i\u015fler daha ki\u015fisel bir hal al\u0131yor.<\/p>\n Anadolu’da ekmek sadece yiyecek de\u011fil, ahlak kodudur.<\/strong> “Ekme\u011fine ihanet etmek” deyimi bo\u015funa \u00e7\u0131kmad\u0131 dilimizde. Sofran\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7mek, birinin ekme\u011fini yemek, ekme\u011fini ta\u015ftan \u00e7\u0131karmak \u2014 bunlar metafor gibi durur ama k\u00f6kleri \u00e7ok somut bir yere dayan\u0131r: k\u0131tl\u0131k. Kurak topraklarda, sava\u015ftan sonra, g\u00f6\u00e7 yollar\u0131nda ekmek payla\u015fmak bir s\u00f6zle\u015fmeydi. Yazan yoktu, noter yoktu \u2014 ama bozulmazd\u0131.<\/p>\n G\u00f6\u00e7 meselesine gelince (Almanya’da ya\u015fayan biri olarak bu bana \u00e7ok dokunur), T\u00fcrk misafir i\u015f\u00e7ilerin 1960’larda Almanya’ya giderken yanlar\u0131nda ne ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor musun? Tarhana. Eri\u015fte. Zeytin. Ve bazen maya. K\u00fc\u00e7\u00fck bir kavanozda, yolculu\u011fa dayanacak kadar beslenmi\u015f, canl\u0131 tutulmu\u015f maya. \u00c7\u00fcnk\u00fc Almanya’daki ekmek yabanc\u0131yd\u0131 \u2014 g\u00fczeldi belki, ama yabanc\u0131yd\u0131. Ve insan bir yerden getirdi\u011fi maya ile yapt\u0131\u011f\u0131 ekme\u011fi yedi\u011finde, bir nebze evde hisseder kendini. Bu basit bir detay de\u011fil. Bu kimlik meselesi.<\/p>\n \u015eimdi gelelim modern felakete:<\/p>\n \u00d6zlem kelimesini not et. Ekmek tarihi \u00f6zlem tarihidir biraz da.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 ekmekleri asl\u0131nda farkl\u0131 cevaplar.<\/strong> Hint chapati’si tand\u0131r ate\u015fine verilen h\u0131zl\u0131 bir cevapt\u0131r. Etiyopya’n\u0131n injera’s\u0131 \u2014 o ek\u015fi, geni\u015f, s\u00fcngerimsi yass\u0131 ekmek \u2014 teff unuyla yap\u0131l\u0131r ve \u00fczerine yemek koyulur, \u00e7atal b\u0131\u00e7ak yoktur, ekmek ayn\u0131 zamanda tabakt\u0131r. (Bir dahilik bu, ger\u00e7ekten.) Frans\u0131z baguette’i ise tam anlam\u0131yla bir ego ifadesidir: sert kabuk, \u00e7\u0131t\u0131rt\u0131, teatrallik. Almanya’n\u0131n \u00e7avdar ekme\u011fi ise ciddi, koyu, tok \u2014 tam Alman karakteri gibi, \u015fakaya gelmiyor ama i\u00e7i s\u0131cak.<\/p>\n Hepsinin i\u00e7inde maya var. Hepsinin i\u00e7inde bekleyi\u015f var. \u00c7\u00fcnk\u00fc maya sab\u0131r ister. End\u00fcstriyel s\u00fcre\u00e7ler bunu ortadan kald\u0131rmak istedi ama kald\u0131ramad\u0131 \u2014 en iyi ekmekler h\u00e2l\u00e2 bekleyenin ekme\u011fidir.<\/p>\n Ben de portrelerde bunu yapar\u0131m asl\u0131nda. Oturup bakar\u0131m. Acele etmem. Y\u00fcz\u00fcn \u015fi\u015fmesini beklerim \u2014 yani o insan\u0131n bana a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131, yava\u015f yava\u015f kendini g\u00f6stermesini. Ka\u011f\u0131tta olsun, \u00f6n\u00fcmde otururken olsun, fark etmez. Bir \u015feylerin kabarmas\u0131na izin vermek gerekir.<\/strong> Maya da bu y\u00fczden canl\u0131d\u0131r \u2014 \u00e7\u00fcnk\u00fc sab\u0131rla beslenince b\u00fcy\u00fcr.<\/p>\n Bir dahaki sefere ekmek yerken dur bir saniye. Onu hisset. \u0130\u00e7indeki o minik gaz kabarc\u0131klar\u0131, o s\u00fcngerimsi yap\u0131 \u2014 bunlar\u0131n hepsi bir organizman\u0131n nefesidir. Belki y\u00fczy\u0131ll\u0131k bir hat\u0131ran\u0131n son halkas\u0131. Belki bir g\u00f6\u00e7menin avucunda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir kavanozdan gelen soy. Belki sadece birinin d\u00fcn gece ununu a\u00e7\u0131kta b\u0131rakmas\u0131n\u0131n kazas\u0131.<\/p>\n Her ikisi de g\u00fczel.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana bir soru soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Son ne zaman elinde tuttu\u011fun ekme\u011fe bakt\u0131n \u2014 ger\u00e7ekten bakt\u0131n \u2014 ve “bu nas\u0131l oldu?” diye merak ettin? B\u00fcy\u00fck ihtimalle hi\u00e7. Ben […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2139","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2139"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2139\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"