![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/20106930\/pexels-photo-20106930.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015eunu bir d\u00fc\u015f\u00fcn: insanl\u0131k tarihinde en \u00e7ok hangi \u015fey i\u00e7in sava\u015f\u0131ld\u0131? Toprak m\u0131? Alt\u0131n m\u0131? Tanr\u0131 m\u0131? Hay\u0131r. Ekmek. Yani un, su, tuz ve \u0131s\u0131. Bu kadar. Ama bu “bu kadar”\u0131n i\u00e7inde \u00f6yle bir tarih yat\u0131yor ki, bir somun ekme\u011fi elinde tutarken asl\u0131nda binlerce y\u0131l\u0131 tutuyorsun. Bunu hissediyor musun, yoksa sadece sandvi\u00e7 mi yap\u0131yorsun?<\/p>\n
Ben \u00e7izerken de ayn\u0131 \u015feyi hissediyorum bazen. Bir y\u00fcz\u00fc ka\u011f\u0131da aktar\u0131rken o y\u00fcz\u00fcn i\u00e7indeki zaman\u0131 g\u00f6rmek gibi bir \u015fey. Ekmekle ayn\u0131 his. D\u0131\u015far\u0131dan basit, i\u00e7eriden kalabal\u0131k.<\/p>\n
\u00d6nce ba\u015fa d\u00f6nelim.<\/strong> Milattan \u00f6nce yakla\u015f\u0131k 10.000 y\u0131l \u00f6nce, Mezopotamya’n\u0131n bir yerinde biri tah\u0131l\u0131 ta\u015f\u0131n \u00fczerinde ezdi. Belki kazayla, belki merakla. O ezilmi\u015f \u015feyi suyla kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Sonra ate\u015fin yan\u0131na koydu. Ve d\u00fcnya de\u011fi\u015fti. Ger\u00e7ekten. O k\u00fc\u00e7\u00fck hareket, yerle\u015fik uygarl\u0131\u011f\u0131n fitilini yakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc ekme\u011fi yapabilmek i\u00e7in \u00f6nce durmak gerekiyordu. Tarla ekmek, hasat beklemek, \u00f6\u011f\u00fctmek, pi\u015firmek. G\u00f6\u00e7ebelik bitti (en az\u0131ndan yava\u015flad\u0131), \u015fehirler kuruldu, yaz\u0131 icat edildi \u2014 neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc kimin ne kadar bu\u011fday\u0131 oldu\u011funu takip etmek gerekiyordu. Muhasebe, ekmek i\u00e7in do\u011fdu. Hukuk da \u00f6yle.<\/p>\n M\u0131s\u0131r’da f\u0131r\u0131nc\u0131lar toplumun en \u00f6nemli esnaf\u0131yd\u0131. Firavunun saray\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan f\u0131r\u0131nc\u0131lar, bug\u00fcnk\u00fc bakanlar kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc. (Belki daha da g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fcler, \u00e7\u00fcnk\u00fc firavun da ac\u0131k\u0131yordu sonunda.) Antik M\u0131s\u0131r mezarlar\u0131nda f\u0131r\u0131nc\u0131lara ait duvar resimleri bulunuyor \u2014 bu kadar \u00f6nemliydi meslek. M\u0131s\u0131rl\u0131lar ayn\u0131 zamanda mayal\u0131 ekme\u011fi ke\u015ffeden insanlard\u0131r. Birisi una yanl\u0131\u015fl\u0131kla b\u0131rakt\u0131 vah\u015fi maya, hamur kabard\u0131, \u00f6nce korktu herkes, sonra tatt\u0131lar. Ve hepimiz o “sonra tatt\u0131lar” an\u0131na bor\u00e7luyuz.<\/p>\n Roma \u0130mparatorlu\u011fu’na ge\u00e7elim. “Ekmek ve sirk” deyimini duymu\u015fsundur. \u0130mparatorlar halk\u0131 sakinle\u015ftirmek i\u00e7in iki \u015fey kullan\u0131rd\u0131: bedava ekmek ve g\u00f6steri. (Bug\u00fcne bak, bir de\u011fi\u015fen var m\u0131? Ben s\u00f6ylemiyorum, tarih s\u00f6yl\u00fcyor.) Roma’da devlet kontroll\u00fc f\u0131r\u0131nlar vard\u0131, fiyatlar devlet taraf\u0131ndan belirlenirdi. Ekmek pahal\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda isyan \u00e7\u0131kard\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde imparator kurtulurdu. Basit ama ac\u0131mas\u0131z bir denklem.<\/p>\n Peki Orta \u00c7a\u011f Avrupas\u0131? Orada ekmek s\u0131n\u0131f\u0131 da belirliyordu. Beyaz un \u2014 yani rafine, eleklenmi\u015f un \u2014 zenginlerin ekme\u011fiydi. Koyu, kepekli, a\u011f\u0131r ekmek yoksullar\u0131nd\u0131. (\u0130lgin\u00e7 de\u011fil mi? Bug\u00fcn tam tersi. Kepekli ekmek butik f\u0131r\u0131nda sat\u0131l\u0131yor, organik deniyor, \u00fcst\u00fcne \u00fccret bi\u00e7iliyor. Tarih bazen tuhaf bir komedist.) K\u00f6yl\u00fcler kara ekme\u011fini yerken aristokrasi beyaz ekme\u011fini yerdi. Yedi\u011fin ekmek, kim oldu\u011funu s\u00f6ylerdi herkese.<\/p>\n T\u00fcrk mutfa\u011f\u0131nda ekme\u011fin yeri bamba\u015fka bir hikaye. Anadolu’nun d\u00f6rt bir yan\u0131nda ekmek gelene\u011fi o kadar zengin ki, bunu tek bir yaz\u0131da toplamak neredeyse imkans\u0131z:<\/p>\n Almanya’ya da gelmem laz\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc ben iki \u00fclke aras\u0131nda ya\u015fayan biriyim ve Almanlar\u0131n ekmekle ili\u015fkisi bamba\u015fka bir boyut. Almanya’da 3.000’den fazla kay\u0131tl\u0131 ekmek \u00e7e\u015fidi var. Bunu s\u00f6yleyince T\u00fcrkler genellikle inanm\u0131yor. Ama bu ger\u00e7ek. Almanya’n\u0131n ekmek k\u00fclt\u00fcr\u00fc UNESCO’nun somut olmayan k\u00fclt\u00fcrel miras listesinde.<\/strong> \u00c7avdarl\u0131, keten tohumlu, ay \u00e7ekirdekli, pumpernickelli \u2014 her birinin kendi \u015fehri, kendi f\u0131r\u0131n\u0131, kendi gelene\u011fi var. Alman f\u0131r\u0131nc\u0131s\u0131 sabah d\u00f6rtte kalkar ve bundan \u015fikayet etmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc ekmek b\u00f6yle bir \u015feydir: onu ciddiye almak zorunda kal\u0131rs\u0131n.<\/p>\n Bir de \u015funu s\u00f6yleyeyim: Frans\u0131z Devrimi ekmekle ba\u015flad\u0131, resmen. 1789’da Paris’te ekmek fiyatlar\u0131 o kadar y\u00fckseldi ki insanlar sokaklara d\u00f6k\u00fcld\u00fc. Versailles’a y\u00fcr\u00fcyen kad\u0131nlar\u0131n elinde silah yoktu, ekmek taleplerini tutuyorlard\u0131. Kral ve krali\u00e7enin “ekmek yoksa pasta yesinler” diye yan\u0131t verdi\u011fi s\u00f6ylenir \u2014 bu s\u00f6z muhtemelen uydurmad\u0131r ama ger\u00e7e\u011fe o kadar yak\u0131\u015f\u0131yor ki tarih onu benimsedi. Devrimler fikirlerle de\u011fil, kar\u0131nlarla ba\u015flar \u00e7o\u011fu zaman.<\/p>\n \u015eimdi bug\u00fcne gel. S\u00fcpermarkette paketlenmi\u015f, iki hafta bozulmayan, i\u00e7inde o kadar katk\u0131 maddesi olan ekmekler var ki, ekmek de\u011fil adeta biyokimya projesi. \u00d6te yanda yeniden do\u011fan bir mayal\u0131 ekmek hareketi var \u2014 sourdough<\/strong>, yani ek\u015fi maya ekme\u011fi. \u0130nsanlar evde maya besliyor, ona isim koyuyor (ciddiyim, insanlar mayalar\u0131na isim koyuyor), sabah d\u00f6rtte f\u0131r\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor. Bu bir nostalji mi, bir diren\u00e7 mi, yoksa sadece moda m\u0131? Belki \u00fc\u00e7\u00fc de. Belki hi\u00e7biri. Belki insanlar sadece ellerinde bir \u015fey pi\u015firmenin verdi\u011fi o ilkel tatmin duygusuna geri d\u00f6nmek istiyor.<\/p>\n Ben de anlar\u0131m. Kalem ka\u011f\u0131da de\u011fdi\u011finde ya da hamur ele yap\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda o an ayn\u0131d\u0131r. Bir \u015fey yap\u0131yorsun. Basit, somut, ger\u00e7ek. Dijital de\u011fil. Silinmiyor. Pi\u015fiyor.<\/p>\n Ekme\u011fi bir sonraki yedi\u011finde bir saniye dur. \u0130\u00e7inde ne var diye d\u00fc\u015f\u00fcn. Un var, su var, tuz var \u2014 ve i\u00e7inde Mezopotamya var, M\u0131s\u0131r var, Roma var, Anadolu var, Frans\u0131z kad\u0131nlar\u0131 var, Alman f\u0131r\u0131nc\u0131lar\u0131 var. \u0130\u00e7inde insanl\u0131k var. Hepsini bir lokmada yutuyorsun ve bunu genellikle hi\u00e7 fark etmeden yap\u0131yorsun.<\/p>\n Fark et art\u0131k.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. \u015eunu bir d\u00fc\u015f\u00fcn: insanl\u0131k tarihinde en \u00e7ok hangi \u015fey i\u00e7in sava\u015f\u0131ld\u0131? Toprak m\u0131? Alt\u0131n m\u0131? Tanr\u0131 m\u0131? Hay\u0131r. Ekmek. Yani un, su, tuz ve \u0131s\u0131. Bu kadar. Ama bu “bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2108","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2108"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2108\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"