![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/20106930\/pexels-photo-20106930.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve ciddiye alman\u0131 istiyorum: Son ne zaman elinde tuttu\u011fun ekme\u011fe ger\u00e7ekten bakt\u0131n?<\/strong> Sadece masaya koydun, belki bir par\u00e7a kopard\u0131n, belki de hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden yutup ge\u00e7tin. Oysa o ekmek \u2014 s\u0131radan, bayatlamaya y\u00fcz tutmu\u015f, belki de marketin plastik po\u015fetinden \u00e7\u0131kan o ekmek \u2014 insanl\u0131\u011f\u0131n bug\u00fcne kadar \u00fcretti\u011fi en uzun soluklu mucizelerden biridir. 14.000 y\u0131ld\u0131r \u00fcretiliyor. 14.000. Bir d\u00fc\u015f\u00fcn; o tarihlerde ne vard\u0131? \u015eehir yoktu, devlet yoktu, para yoktu. Ama ekmek vard\u0131.<\/p>\n 2018’de \u00dcrd\u00fcn’\u00fcn kuzeydo\u011fusundaki Shubayqa 1 arkeolojik alan\u0131nda bir grup ara\u015ft\u0131rmac\u0131, k\u00fcle g\u00f6m\u00fcl\u00fc k\u00f6m\u00fcrle\u015fmi\u015f kal\u0131nt\u0131lar buldu. Analiz ettiler. Sonu\u00e7: yakla\u015f\u0131k 14.400 y\u0131l \u00f6nce pi\u015firilmi\u015f ekmek izleri.<\/strong> Natufian k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ait bu insanlar hen\u00fcz tar\u0131m yapm\u0131yordu bile. Yani ekmek, tar\u0131mdan \u00f6nce geldi. \u0130nsano\u011flu \u00f6nce ekme\u011fi sevdi, sonra bu\u011fday ekmeye ba\u015flad\u0131. (Bu bana \u00e7ok tan\u0131d\u0131k geldi a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u2014 \u00f6nce sonucu isteyip sonra yolu aramak, bizim en kadim \u00f6zelli\u011fimiz galiba.)<\/p>\n Ama as\u0131l devrim bundan birka\u00e7 bin y\u0131l sonra, Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r’da ya\u015fand\u0131. Nil’in ta\u015fk\u0131n ovalar\u0131 bu\u011fday i\u00e7in cennet gibiydi. M\u0131s\u0131rl\u0131lar sadece ekmek pi\u015firmedi; ekme\u011fi bir sistem haline getirdi. Firavunlar\u0131n i\u015f\u00e7ileri maa\u015flar\u0131n\u0131 ekmekle al\u0131yordu. Piramitleri in\u015fa edenlere g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 10 somun ekmek verildi\u011fi tahmin ediliyor. Yani o kocaman ta\u015flar\u0131 ta\u015f\u0131yanlar, bug\u00fcn senin kahvalt\u0131 sofrandakiyle ayn\u0131 \u015feyi yiyordu. (\u015eimdi piramitlere biraz daha sayg\u0131yla bak.)<\/p>\n Peki maya nereden \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong> B\u00fcy\u00fck ihtimalle bir kaza eseri. Kimse bir sabah uyan\u0131p “bug\u00fcn mayal\u0131 ekmek icat edece\u011fim” demedi. Muhtemelen un ve su kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 b\u0131rak\u0131ld\u0131, havadaki yabani mayalar i\u015fe kar\u0131\u015ft\u0131, hamur kabard\u0131, biri bunun ne anlama geldi\u011fini anlad\u0131 ve d\u00fcnya de\u011fi\u015fti. Fermantasyon b\u00f6yle girdi hayat\u0131m\u0131za \u2014 bir ihmal, bir merak ve bir yeniden deneme.<\/p>\n Romal\u0131lar ekme\u011fi bir ad\u0131m daha ileri ta\u015f\u0131d\u0131. M.\u00d6. 2. y\u00fczy\u0131lda Roma’da profesyonel f\u0131r\u0131nc\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Pistores<\/em> deniliyordu bunlara \u2014 bu\u011fday\u0131 ta\u015fla \u00f6\u011f\u00fctenler. \u0130mparatorlu\u011fun zirvesinde Roma’da 300’den fazla f\u0131r\u0131n<\/strong> vard\u0131. Ekmek o kadar kritikti ki siyasi bir ara\u00e7 haline geldi: “Panem et circenses” \u2014 ekmek ve sirk. Halk\u0131 ekmekle doyur, sirk g\u00f6sterileriyle e\u011flendir, iktidar senindir. (Bu form\u00fcl\u00fcn g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de i\u015fe yaray\u0131p yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sana b\u0131rak\u0131yorum.)<\/p>\n Orta \u00c7a\u011f Avrupa’s\u0131nda ekme\u011fin rengi s\u0131n\u0131f\u0131 belirliyordu. Beyaz, ince undan yap\u0131lan ekmek zenginlere aitti. Kepekli, kaba, koyu renkli ekmek ise fakirindi. Bug\u00fcn tam tersine d\u00f6nd\u00fc \u2014 art\u0131k kepekli, \u00e7avdarl\u0131, tohumlu ekmek butik f\u0131r\u0131nlar\u0131n vitrininde ve zenginlerin sofras\u0131nda. Tarih zaman zaman b\u00f6yle ac\u0131 \u015fakalar yapar.<\/p>\n T\u00fcrkiye’ye gelirsek: Anadolu’nun bu\u011fdayla ili\u015fkisi belki de d\u00fcnyan\u0131n en derin ili\u015fkilerinden biridir. Zira bu\u011fday\u0131n anavatan\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen topraklar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde. Toroslar ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu’daki yabani bu\u011fday t\u00fcrleri, medeniyetin temel ta\u015f\u0131. Yani sen bir T\u00fcrks\u00fcn ve atalar\u0131ndan biri muhtemelen insanl\u0131\u011fa ekme\u011fi arma\u011fan etti. Bunu kahvalt\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn biraz.<\/p>\n T\u00fcrk ekmek k\u00fclt\u00fcr\u00fc de kendi i\u00e7inde muazzam bir \u00e7e\u015fitlilik bar\u0131nd\u0131r\u0131r:<\/p>\n Almanya’ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise bamba\u015fka bir evren kar\u015f\u0131lar seni. Alman ekmek k\u00fclt\u00fcr\u00fc, UNESCO Somut Olmayan K\u00fclt\u00fcrel Miras listesinde<\/strong> yer al\u0131yor. Bunu hak ediyor; Almanya’da 3.000’den fazla tescilli ekmek \u00e7e\u015fidi var. Roggenbrot, Vollkornbrot, Pumpernickel \u2014 her birinin ayr\u0131 bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131 bir kokusu, ayr\u0131 bir \u015fehri var. Alman bir arkada\u015f sana hangi \u015fehirden oldu\u011funu s\u00f6ylemek yerine hangi ekme\u011fi yedi\u011fini anlat\u0131rsa, anlars\u0131n zaten.<\/p>\n Bug\u00fcn ise bir paradoks ya\u015f\u0131yoruz. \u0130nsanl\u0131k tarihinin en fazla ekmek \u00fcretildi\u011fi d\u00f6nemde ya\u015f\u0131yoruz<\/strong>, ayn\u0131 zamanda ekme\u011fin en \u00e7ok hor g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemde. “Gl\u00fcten d\u00fc\u015fman\u0131” s\u00f6ylemi, d\u00fc\u015f\u00fck karbonhidrat diyetleri, “ekmek yeme” tavsiyeleri… 14.000 y\u0131ll\u0131k bir arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 on y\u0131lda \u00e7\u00f6pe att\u0131k. (Tabii ki ger\u00e7ek bir gl\u00fcten intolerans\u0131 ciddi bir durumdur, bunu ge\u00e7miyorum \u2014 ama her sabah sosyal medyadaki beslenme gurusunun dedi\u011fiyle ekme\u011fini b\u0131rakan insanlardan bahsediyorum.)<\/p>\n Bir portreyi \u00e7izerken \u00f6nce y\u00fck\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcm, sonra y\u00fcz\u00fc dedim ya \u2014 ekmek i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey ge\u00e7erli. O somun ekme\u011fin y\u00fck\u00fc var; tarlalar\u0131n y\u00fck\u00fc, de\u011firmencinin y\u00fck\u00fc, f\u0131r\u0131nc\u0131n\u0131n erken kalkan sabahlar\u0131n\u0131n y\u00fck\u00fc. Birisinin elleri de\u011fdi ona. Birisi bir \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, karar verdi, emek harcad\u0131. En s\u0131radan nesne bile, dikkatle bak\u0131nca, bir insanl\u0131k tarihi ta\u015f\u0131r.<\/p>\n Ekme\u011fi kopar\u0131rken bir kez dur. Sadece bir kez. Eline al, kokusunu \u00e7ek, dokusunu hisset. 14.000 y\u0131ll\u0131k bir miras\u0131 tutuyorsun avucunda. Ona g\u00f6re davran.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve ciddiye alman\u0131 istiyorum: Son ne zaman elinde tuttu\u011fun ekme\u011fe ger\u00e7ekten bakt\u0131n? Sadece masaya koydun, belki bir par\u00e7a kopard\u0131n, belki de hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden yutup ge\u00e7tin. Oysa […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2106","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2106","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2106"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2106\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"