![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/9001223\/pexels-photo-9001223.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015eunu bir d\u00fc\u015f\u00fcn: tarihte bir an oldu, bir insan oturdu kar\u015f\u0131s\u0131na bakt\u0131 \u2014 diyelim bir ahtapota \u2014 ve “bunu yesem nas\u0131l olur?” dedi. O insan bug\u00fcn aram\u0131zda de\u011fil ama miras\u0131 sofralar\u0131n en de\u011ferli par\u00e7as\u0131 oldu. Kim bu adam? Ad\u0131n\u0131 bilmiyoruz. An\u0131t\u0131 yok. Ama onun sayesinde bug\u00fcn restoran men\u00fclerinde sekiz kollu bir mahl\u00fbku rahatl\u0131kla sipari\u015f ediyoruz.<\/p>\n
\u0130\u015fte gastronomi tarihinin hi\u00e7 sorulmayan sorusu bu: \u0130lk yiyen kimdi, neden yedi?<\/strong><\/p>\n Akademisyenler genellikle yiyeceklerin “nas\u0131l pi\u015firildi\u011fini” ara\u015ft\u0131r\u0131r. Antropologlar “neyin ne zaman domestike edildi\u011fini” inceler. Ama kimse \u015fu sahneyi ger\u00e7ekten hayal etmez \u2014 bir insan\u0131n, daha \u00f6nce hi\u00e7 kimsenin denemedi\u011fi bir \u015feyin \u00f6n\u00fcnde durdu\u011fu o ani. O teredd\u00fct. O a\u00e7l\u0131k ya da merak ya da belki de saf bir delilik. Ben o an\u0131 hayal etmeyi seviyorum. Kalemle \u00e7izdi\u011fim portrelerde insanlar\u0131n y\u00fczlerindeki o “ne yapaca\u011f\u0131m\u0131 bilmiyorum ama yapaca\u011f\u0131m” bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ok g\u00f6rd\u00fcm. \u0130lk yiyen insanlar da \u00f6yle bakm\u0131\u015f olmal\u0131.<\/p>\n A\u00e7l\u0131k m\u0131, merak m\u0131, kaza m\u0131?<\/strong><\/p>\n Muhtemelen \u00fc\u00e7\u00fc de. Ama kaza pay\u0131 hep k\u00fc\u00e7\u00fcmseniyor. Bence tarihin en d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc mutfak ke\u015fiflerinin yar\u0131s\u0131 kazayla oldu.<\/p>\n Bunlar\u0131n hepsinde ortak bir \u015fey var: korku ile merak\u0131n tam aras\u0131ndaki o ince \u00e7izgi.<\/strong> O \u00e7izgide duran insan yemedi ve unutuldu. O \u00e7izgiyi ge\u00e7en insan yedi ve insanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n Bir de \u015funu d\u00fc\u015f\u00fcn: istiridye. Deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda bir kaya \u00fcst\u00fcnde duran, a\u00e7\u0131k a\u011fz\u0131yla bakan bir istiridye. \u0130lk yiyen insan onu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde ne hissetti? “Bu s\u00fcm\u00fcks\u00fc \u015feyi a\u011fz\u0131ma koyacak m\u0131y\u0131m?” diye sordu mu kendine? Cevab\u0131 “evet” oldu. Bug\u00fcn Paris’in en \u015f\u0131k restoranlar\u0131nda limon s\u0131k\u0131larak servis edilen o “s\u00fcm\u00fck” bu sayede var. (\u0130stiridye sevenlerden \u00f6z\u00fcr dilerim ama haks\u0131z da de\u011filim.)<\/p>\n K\u00fclt\u00fcr\u00fcn devreye girdi\u011fi yer<\/strong><\/p>\n \u0130lk yemek cesareti bireysel bir eylemdi. Ama onu k\u00fclt\u00fcre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek toplumsal bir karard\u0131. Yani biri yedi, hayatta kald\u0131, “fena de\u011fil” dedi, kom\u015fuya anlatt\u0131. Kom\u015fu da yedi. Nesiller ge\u00e7ti, art\u0131k o yemek o topraklar\u0131n kimli\u011fi oldu.<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7 sadece yiyecekle ilgili de\u011fil. Bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin, bir sanat bi\u00e7iminin, bir m\u00fczik t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yay\u0131lmas\u0131 da ayn\u0131 mekanizmayla i\u015fler. Biri cesaretlenir, dener, hayatta kal\u0131r (mecazi olarak), anlat\u0131r. K\u00fclt\u00fcr bu anlatma zincirinin toplam\u0131d\u0131r. Mutfak sadece bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yemeklerini de\u011fil, hangi riskleri almaya haz\u0131r oldu\u011funu da s\u00f6yler sana.<\/p>\n Japonya’da fugu bal\u0131\u011f\u0131 yeniyor \u2014 do\u011fru haz\u0131rlanmazsa \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor. Yine de yeniyor. Bu bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k de\u011fil, bir ustal\u0131k gelene\u011fine duyulan g\u00fcven. Meksika’da chapulines, yani \u00e7ekirge, protein kayna\u011f\u0131 olarak sofraya giriyor. Bize tuhaf gelen \u015fey onlara ola\u011fan. Tuhaf ve ola\u011fan aras\u0131ndaki mesafe genellikle co\u011frafyadan ibaret.<\/strong><\/p>\n Peki ya reddedenler?<\/strong><\/p>\n Her ilk yiyenin kar\u015f\u0131s\u0131nda bir “hay\u0131r, ben yemiyorum” diyeni de vard\u0131 elbette. O insan belki daha m\u0131 ak\u0131ll\u0131yd\u0131? De\u011fil. Sadece daha temkinliydi. Ve tarih ne yaz\u0131k ki temkinlileri pek sevmez. Temkinliler hayatta kal\u0131r ama mutfaklar\u0131 de\u011fi\u015ftirmez.<\/p>\n Domatesi d\u00fc\u015f\u00fcn. Avrupa’ya G\u00fcney Amerika’dan geldi, ama y\u0131llarca zehirli san\u0131ld\u0131. \u0130talyanlar uzun s\u00fcre domatesli makarna yapmad\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc kimse yemedi. Sonunda biri yedi. Hayatta kald\u0131. Bug\u00fcn domates olmadan \u0130talyan mutfa\u011f\u0131n\u0131 tarif etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. (\u0130talyanlar da zaten bunu bildi\u011fi i\u00e7in kimseye s\u00f6ylemez \u2014 sanki domatesle her zaman oradaym\u0131\u015f gibi davran\u0131rlar. \u00c7ok \u015f\u0131k.)<\/p>\n Patates de \u00f6yle. Fransa’da halk \u00f6nce reddetti. Sonra bir zek\u00e2 hamlesi: Kral, patates tarlas\u0131n\u0131 muhaf\u0131zlarla korudu. \u0130nsanlar “korunan \u015feyin de\u011feri vard\u0131r” diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc ve \u00e7almaya ba\u015flad\u0131. \u00c7ald\u0131, yedi, sevdi. Pazarlama tarihinin en g\u00fczel vakas\u0131 bu.<\/p>\n Bir portrenin i\u00e7indeki yemek gibi<\/strong><\/p>\n Ben bir y\u00fcz \u00e7izerken o y\u00fcz\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. K\u0131r\u0131\u015f\u0131klar birer karar izi gibidir bana \u2014 “evet dedim, hay\u0131r dedim, korktum, denedim.” Bir sofra da ayn\u0131 \u015feyi yapar bana. Her yemek orada bir karar izinin toplam\u0131. Birinin korkusunu yendi\u011fi an. Birinin a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 cesaret. Birinin kazayla d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc an.<\/p>\n Yemek tarihi asl\u0131nda insanl\u0131\u011f\u0131n en somut cesaretler ar\u015fivi. Onu sadece tarif olarak g\u00f6rmek, bir portreden sadece renk g\u00f6rmek gibi. Y\u00fczeysel. Eksik. Biraz haks\u0131zl\u0131k.<\/p>\n Bug\u00fcn yedi\u011fin her \u015feyin arkas\u0131nda bir ilk var. Bir insan, bir teredd\u00fct, bir \u0131s\u0131r\u0131k. Bunun fark\u0131ndaysan yemek art\u0131k farkl\u0131 bir \u015fey olur. Daha a\u011f\u0131r. Daha g\u00fczel.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. \u015eunu bir d\u00fc\u015f\u00fcn: tarihte bir an oldu, bir insan oturdu kar\u015f\u0131s\u0131na bakt\u0131 \u2014 diyelim bir ahtapota \u2014 ve “bunu yesem nas\u0131l olur?” dedi. O insan bug\u00fcn aram\u0131zda de\u011fil ama miras\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2094","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2094"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"