![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/38129076\/pexels-photo-38129076.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana bir soru soray\u0131m: Son ne zaman elindeki ekme\u011fe bakt\u0131n \u2014 ger\u00e7ekten bakt\u0131n, yani i\u00e7ine i\u015flemi\u015f gibi bakt\u0131n \u2014 ve “bu nas\u0131l buraya geldi?” diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn? Muhtemelen hi\u00e7. Ben de d\u00fc\u015f\u00fcnmezdim, taa ki bir g\u00fcn \u0130stanbul’da bir f\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde dururken i\u00e7imden garip bir his ge\u00e7ti. Cam arkas\u0131ndaki somun bana bakt\u0131. Ya da ben ona bakt\u0131m. \u0130kisi de ayn\u0131 \u015fey asl\u0131nda.<\/p>\n
Ekmek, insanl\u0131k tarihinin en m\u00fctevaz\u0131 ve en kibirli nesnesidir ayn\u0131 anda. M\u00fctevaz\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc sofran\u0131n k\u00f6\u015fesinde oturur, kimse ona alk\u0131\u015f tutmaz. Kibirli \u00e7\u00fcnk\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131nda her \u015fey \u00e7\u00f6ker. \u0130syanlar ekmeksizlikten \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, imparatorluklar bu\u011fday yollar\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015ftur, a\u015fklar bile \u2014 inan\u0131n bana \u2014 birlikte yo\u011frulan hamurda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ama bug\u00fcn konumuz ekmek de\u011fil. Daha do\u011frusu sadece ekmek de\u011fil. Konumuz un.<\/strong> Ve unun i\u00e7inde sakl\u0131 duran o inan\u0131lmaz, neredeyse delilik s\u0131n\u0131r\u0131nda gezinen tarih.<\/p>\n \u015e\u00f6yle ba\u015flayal\u0131m: Bu\u011fday, yakla\u015f\u0131k 10.000 y\u0131l \u00f6nce bug\u00fcnk\u00fc G\u00fcneydo\u011fu T\u00fcrkiye topraklar\u0131nda evcille\u015ftirildi. Karacada\u011f civar\u0131. Diyarbak\u0131r’\u0131n o sert, g\u00fcne\u015fli yama\u00e7lar\u0131. Yani unun anavatan\u0131, bir bak\u0131ma, Anadolu’nun ta kendisi. Bunu bilmek garip bir \u015fey yap\u0131yor insana \u2014 marketten ald\u0131\u011f\u0131n o beyaz un paketine bak\u0131yorsun ve i\u00e7inde Neolitik \u00c7a\u011f’\u0131n tozunu hissediyorsun. (Belki biraz abart\u0131yorum. Ama \u00e7ok az.)<\/p>\n \u0130lk “un” asl\u0131nda bug\u00fcn bildi\u011fimiz gibi de\u011fildi. Vah\u015fi bu\u011fday taneleri ta\u015flar\u0131n aras\u0131nda eziliyordu. Kabaca. \u0130lkel. Ama o ilkelli\u011fin i\u00e7inde muazzam bir zeka vard\u0131: \u0130nsan, bir tohumu \u00f6\u011f\u00fcterek onun i\u00e7indeki enerjiyi serbest b\u0131rakabilece\u011fini ke\u015ffetmi\u015fti. Bu, tarihte ate\u015fin ke\u015ffinden sonra gelen en b\u00fcy\u00fck “ah!” anlar\u0131ndan biridir bence. Biri bir ta\u015f\u0131 di\u011ferine s\u00fcrtm\u00fc\u015f, tane ezilmi\u015f, a\u011f\u0131z sulanm\u0131\u015f. Medeniyet ba\u015flam\u0131\u015f.<\/p>\n Sonra ne oldu biliyor musun? Un, para oldu.<\/strong> Tam anlam\u0131yla. Roma’da askerler maa\u015flar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 tuz ve bu\u011fdayla al\u0131yordu. “Salary” kelimesi oradan geliyor zaten \u2014 Latince “salarium,” tuz paras\u0131. Ama bu\u011fday da en az tuz kadar k\u0131ymetliydi. M\u0131s\u0131r’da firavunlar un depolar\u0131n\u0131 kontrol ederek b\u00fct\u00fcn bir halk\u0131 ellerinde tutuyordu. A\u00e7l\u0131k bir silah, un bir kale anahtar\u0131yd\u0131. Bug\u00fcn de \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil asl\u0131nda, ama bunu \u015fimdilik bir kenara b\u0131rakal\u0131m.<\/p>\n \u015eimdi sana unun bir de g\u00f6\u00e7 hikayesini anlatay\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc un seyahat eder. Her zaman etmi\u015ftir.<\/p>\n Anadolu’dan Mezopotamya’ya, oradan Akdeniz’e, oradan Avrupa’n\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru yay\u0131lan bu\u011fday, gitti\u011fi her yerde o yerin dama\u011f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. \u0130talyanlar makarna yapt\u0131. Frans\u0131zlar baget yapt\u0131. Almanlar \u00e7avdar kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131, ek\u015fi mayal\u0131 somun \u00e7\u0131kard\u0131. Araplar ince a\u00e7t\u0131, sacda pi\u015firdi. Anadolu’daki k\u00f6y kad\u0131n\u0131 ise sabah erkenden kalkt\u0131, ellerini hamura g\u00f6md\u00fc ve o ekmekte b\u00fct\u00fcn bir g\u00fcn\u00fc, b\u00fct\u00fcn bir \u00f6mr\u00fc yo\u011furdu.<\/p>\n Bu\u011fday\u0131n Avrupa’ya ta\u015f\u0131nmas\u0131nda g\u00f6\u00e7ler kadar sava\u015flar da rol oynad\u0131. Ha\u00e7l\u0131 Seferleri’nin korkun\u00e7 y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n aras\u0131nda, askerlerin \u00e7antalar\u0131nda bu\u011fday tohumlar\u0131 da seyahat etti. Tarihin ironisi \u015fu: En kanl\u0131 seferler, bazen en sessiz tohum transferlerini ta\u015f\u0131d\u0131. \u015eiddet ve ekmek, yan yana. \u0130nsanl\u0131k b\u00f6yle bir \u015fey i\u015fte.<\/p>\n Bir de \u015funu konu\u015fal\u0131m: Beyaz un meselesi.<\/strong> Bug\u00fcn herkes “tam bu\u011fday” diyor, “i\u015flenmemi\u015f” diyor \u2014 ve hakl\u0131lar. Ama beyaz unun neden bu kadar yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor musun? Sanayi Devrimi. 19. y\u00fczy\u0131lda \u00e7elik de\u011firmenler devreye girdi ve bu\u011fday\u0131 o kadar ince, o kadar beyaz \u00f6\u011f\u00fctmeye ba\u015flad\u0131lar ki, eskiden sadece zenginlerin sofras\u0131nda g\u00f6r\u00fcnen o bembeyaz ekmek birdenbire herkesin eri\u015febildi\u011fi bir \u015fey haline geldi. Halk i\u00e7in devrim gibiydi. Ama ayn\u0131 anda, bu\u011fday\u0131n en besleyici k\u0131sm\u0131 olan kepek ve ru\u015feym \u00e7\u00f6pe gidiyordu. Zafer ve kay\u0131p, ayn\u0131 anda.<\/p>\n Almanya’da ya\u015fayanlar bilir: Orada ekmek bir k\u00fclt\u00fcr meselesidir. Almanya’n\u0131n 3.000’den fazla kay\u0131tl\u0131 ekmek \u00e7e\u015fidi var. UNESCO bunu somut olmayan k\u00fclt\u00fcrel miras listesine ald\u0131. Bir Alman f\u0131r\u0131nc\u0131yla konu\u015ftu\u011funda unun protein oran\u0131ndan, su aktivitesinden, mayalanma s\u00fcresinden bahseder \u2014 sanki bir kimyac\u0131 gibi. Ama Anadolulu bir nine ayn\u0131 i\u015fi elleriyle hissederek yapar. \u0130kisi de do\u011fru. \u0130kisi de ayn\u0131 10.000 y\u0131ll\u0131k miras\u0131n iki farkl\u0131 y\u00fcz\u00fc.<\/p>\n Peki ya T\u00fcrkiye? Anadolu unun anavatan\u0131 oldu\u011fu halde, bug\u00fcn bu\u011fday\u0131n\u0131 k\u0131smen ithal ediyor. Bu c\u00fcmleyi bir daha oku. Bu\u011fday\u0131n do\u011fdu\u011fu topraklar, bu\u011fday ithal ediyor. Tarih bazen bu kadar ac\u0131 bir espri yapar.<\/p>\n Unla ilgili bilmeni istedi\u011fim birka\u00e7 \u015fey var, bir liste halinde koyay\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc kafan kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olabilir:<\/p>\n \u015eimdi as\u0131l sormak istedi\u011fim soruya geliyorum: Ekme\u011fi kim pi\u015firiyor senin evinizde? Ve o ki\u015fiye son ne zaman te\u015fekk\u00fcr ettin? Bir portreyi \u00e7izerken ben \u00f6nce o insan\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcm, sonra y\u00fcz\u00fcn\u00fc. Ekmek pi\u015firen ellere baksan, ayn\u0131 \u015feyi g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn \u2014 y\u00fck ve sevgi, i\u00e7 i\u00e7e, hamur gibi yo\u011frulmu\u015f.<\/p>\n Un, sadece bir g\u0131da maddesi de\u011fil. Binlerce y\u0131ll\u0131k hareketin, ac\u0131n\u0131n, sevincin ve hayatta kalma iste\u011finin toz haline gelmi\u015f hali. Her \u00f6\u011f\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcnde tarihi biraz daha ince \u00e7ekiyorsun. Her yo\u011furdu\u011funda o tarihin i\u00e7ine ellerini sokuyorsun.<\/p>\n Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnerek yar\u0131n sabah ekme\u011fine bak. Sadece bir saniye. Gerisini o sana anlat\u0131r.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana bir soru soray\u0131m: Son ne zaman elindeki ekme\u011fe bakt\u0131n \u2014 ger\u00e7ekten bakt\u0131n, yani i\u00e7ine i\u015flemi\u015f gibi bakt\u0131n \u2014 ve “bu nas\u0131l buraya geldi?” diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn? Muhtemelen hi\u00e7. Ben de […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2086","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2086","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2086"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2086\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2086"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2086"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"