{"id":2074,"date":"2026-06-14T13:01:19","date_gmt":"2026-06-14T11:01:19","guid":{"rendered":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/06\/14\/yemek-tarifi-degil-hafiza-annemin-eli-neden-hep-farkliydi\/"},"modified":"2026-06-14T13:01:19","modified_gmt":"2026-06-14T11:01:19","slug":"yemek-tarifi-degil-hafiza-annemin-eli-neden-hep-farkliydi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/06\/14\/yemek-tarifi-degil-hafiza-annemin-eli-neden-hep-farkliydi\/","title":{"rendered":"Yemek Tarifi De\u011fil, Haf\u0131za: Annemin Eli Neden Hep Farkl\u0131yd\u0131?"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/32809021\/pexels-photo-32809021.jpeg?auto=compress&#038;cs=tinysrgb&#038;fit=crop&#038;h=627&#038;w=1200\" style=\"width:100%;height:auto;\"><\/p>\n<p>Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Annenin yapt\u0131\u011f\u0131 o yeme\u011fi \u2014 mercimek \u00e7orbas\u0131 olsun, sarma olsun, ne bileyim patates k\u0131zartmas\u0131 bile olsun \u2014 sen de defalarca yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n, de\u011fil mi? Ayn\u0131 tencere. Ayn\u0131 zeytinya\u011f\u0131 markas\u0131. Tarifi ad\u0131m ad\u0131m sordun, yazd\u0131n, neredeyse foto\u011fraflad\u0131n. Ama a\u011fz\u0131na ald\u0131\u011f\u0131nda bir \u015fey eksikti. Bir tat, bir koku, bir his. Ad\u0131n\u0131 koyamad\u0131\u011f\u0131n o \u015fey.<\/p>\n<p>Ben bunu y\u0131llarca &#8220;duygusall\u0131k&#8221; olarak ge\u00e7i\u015ftirdim. &#8220;Nostalji kand\u0131r\u0131yor bizi,&#8221; dedim kendi kendime, kalemimi b\u0131rak\u0131p tencereye sar\u0131l\u0131rken. Sonra fark ettim ki hay\u0131r \u2014 bu sadece duygu de\u011fil. Bu ger\u00e7ekten var olan, \u00f6l\u00e7\u00fclemeyen, tarife yaz\u0131lamayan bir \u015fey. Ve o \u015feyin ad\u0131: <strong>ellerin haf\u0131zas\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7izim yaparken bunu \u00e7ok iyi bilirim. Bir \u00f6\u011frenci gelir, ayn\u0131 kalemi tutar, ayn\u0131 k\u00e2\u011f\u0131da bakar, ayn\u0131 modeli \u00e7izer. Ama \u00e7\u0131kan \u015fey farkl\u0131d\u0131r. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc elin i\u00e7inde birikmemi\u015f hen\u00fcz. El, d\u00fc\u015f\u00fcnceden \u00f6nce bir haf\u0131zad\u0131r. Mutfakta da tam olarak bu olur. Annen k\u0131rk y\u0131ld\u0131r so\u011fan\u0131 \u00e7eviriyor \u2014 o \u00e7evirme hareketinin kendine \u00f6zg\u00fc bir ritmi var art\u0131k. Sen bunu tariften \u00f6\u011frenemezsin. Sen bunu <em>ya\u015fayarak<\/em> \u00f6\u011frenirsin, yani yava\u015f yava\u015f, yanl\u0131\u015f yaparak, yakarken.<\/p>\n<p>Peki bu bizi nereye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor? \u015euraya: Bir yemek tarifinin yaz\u0131lamayan k\u0131sm\u0131, asl\u0131nda o yeme\u011fin en \u00f6nemli k\u0131sm\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Antropologlar buna &#8220;embodied knowledge&#8221; diyor \u2014 bedensel bilgi. Yani dile getirilemeyen, aktar\u0131lamayan, sadece bedenin i\u00e7inde ya\u015fayan deneyim. Japonlar bu kavram\u0131 \u00e7ok iyi bilir. Bir sushi ustas\u0131n\u0131n pirin\u00e7 pi\u015firme tekni\u011fini \u00f6\u011frenmesi i\u00e7in <strong>on y\u0131l<\/strong> sadece pirin\u00e7le ge\u00e7er. On y\u0131l. Bal\u0131\u011fa dokunmadan \u00f6nce. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ustaya g\u00f6re pirin\u00e7, her \u015feyin temelidir ve onu do\u011fru hissetmek \u2014 elle, g\u00f6zle, burunla \u2014 \u00f6\u011fretilmez, kazan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bizim mutfaklar\u0131m\u0131zda da bu var, ama biz buna isim koymad\u0131k. Biz buna &#8220;annemin eli&#8221; dedik ve ge\u00e7tik. (Asl\u0131nda \u00e7ok g\u00fczel bir isimdi bu. Belki Japonlar bizden \u00f6\u011frendi, kim bilir.)<\/p>\n<p>\u015eimdi gelelim as\u0131l meseleye. Bu &#8220;el haf\u0131zas\u0131&#8221; dedi\u011fimiz \u015fey nas\u0131l olu\u015fur? Birka\u00e7 bile\u015feni var:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Tekrar:<\/strong> Ayn\u0131 hareketi binlerce kez yapmak. So\u011fan\u0131 do\u011framak, hamuru yo\u011furmak, \u00e7orbay\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmak. Her tekrar, elde bir iz b\u0131rak\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Malzemeyle diyalog:<\/strong> Un bazen farkl\u0131 \u00e7eker nemi, so\u011fan\u0131n suyu de\u011fi\u015fir mevsimine g\u00f6re. Deneyimli eller bunu hisseder ve anl\u0131k ayarlama yapar \u2014 tarife bakmadan.<\/li>\n<li><strong>Duygusal ba\u011flam:<\/strong> Evet, bu da var. K\u0131zg\u0131nken yap\u0131lan hamur sert olur, diyorlar. Abart\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ama bilim bunu destekliyor: Stres hormonu kaslar\u0131 etkiler, ellerin bas\u0131nc\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir. Yani ruh hali, yeme\u011fe ge\u00e7er. Ger\u00e7ekten.<\/li>\n<li><strong>Yerel malzeme bilgisi:<\/strong> Annen hangi t\u00fcccarc\u0131dan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir zeytinya\u011f\u0131n\u0131n. Hangi mevsimde domatesin suyunun fazla oldu\u011funu bilir. Sen bunu bir uygulamadan \u00f6\u011frenemezsin.<\/li>\n<li><strong>Sessiz kararlar:<\/strong> &#8220;Biraz daha tuz&#8221; derken ne kadar? &#8220;Rengi gelince&#8221; derken hangi renk? Bu kararlar dile gelmez, g\u00f6ze gelmez \u2014 ama yeme\u011fin tamam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ben annemin mutfa\u011f\u0131n\u0131 izlerdim saatlerce. (\u00c7izim yapmak gibi \u2014 \u00f6nce izlersin, sonra yapars\u0131n.) O izleme asl\u0131nda bir e\u011fitimdi ama kimse \u00f6yle demiyordu bize. &#8220;Otur, seyret&#8221; de\u011fil, &#8220;git oyun oyna&#8221; denirdi. Belki de bu y\u00fczden o bilgiyi kaybettik bir nesil olarak. Mutfaktan kovulduk, sonra tarif arad\u0131k internette.<\/p>\n<p>\u015eimdi &#8220;otantik&#8221; yemek arayanlar\u0131n dram\u0131 tam da bu. Bir restoran a\u00e7\u0131l\u0131r, &#8220;anneannenin tarifiyle&#8221; yazar men\u00fcye. Ve ger\u00e7ekten ayn\u0131 malzemeleri kullan\u0131yor olabilir. Ama o elin k\u0131rk y\u0131l\u0131 yoktur arkas\u0131nda. Ve bu eksiklik, tabakta hissedilir. Dil bilir. Dil \u00e7ok ak\u0131ll\u0131d\u0131r asl\u0131nda, bizi kand\u0131rmak zordur.<\/p>\n<p>Peki ne yapmal\u0131? Tarifi mi b\u0131rakmal\u0131? Hay\u0131r, tarif bir iskelet \u2014 gerekli. Ama iskeletin \u00fcst\u00fcne et, kan, ruh gerekir. Ve bunlar zaman ister. <strong>El haf\u0131zas\u0131 sab\u0131r ister.<\/strong> Acelesi olan\u0131n mutfakta i\u015fi olmaz, derim \u2014 ama kimseye demedim \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u0131zarlar. (\u015eimdi dedim i\u015fte, bak, k\u0131zmay\u0131n.)<\/p>\n<p>Bir de \u015funu ekleyeyim: Bu sadece anneye \u00f6zg\u00fc de\u011fil. Sen de o haf\u0131zay\u0131 biriktirebilirsin. Yeter ki dokunmaya ba\u015fla. Yap, yak, d\u00f6k, ba\u015fa d\u00f6n. Y\u0131llar i\u00e7inde ellerinde bir \u015fey birikmeye ba\u015flar. O &#8220;biraz daha tuz&#8221; karar\u0131n\u0131 bir g\u00fcn sen de tarife bakmadan verirsin. Ve o an geldi\u011finde, biri senin yeme\u011fini yer ve der ki:<\/p>\n<p>&#8220;Bu nas\u0131l b\u00f6yle oldu ya? Tarifi ver bana.&#8221;<\/p>\n<p>Sen de g\u00fclersin. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k bilirsin \u2014 <strong>tarifi yazamazs\u0131n.<\/strong><\/p>\n<p>Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun.<br \/>Demirhan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sana bir \u015fey soraca\u011f\u0131m ve d\u00fcr\u00fcst cevap ver: Annenin yapt\u0131\u011f\u0131 o yeme\u011fi \u2014 mercimek \u00e7orbas\u0131 olsun, sarma olsun, ne bileyim patates k\u0131zartmas\u0131 bile olsun \u2014 sen de defalarca yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2074","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2074"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2074\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}