{"id":2041,"date":"2026-06-05T07:03:27","date_gmt":"2026-06-05T05:03:27","guid":{"rendered":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/06\/05\/sogani-aglatmadan-once-kim-aglatti-onu\/"},"modified":"2026-06-05T07:03:27","modified_gmt":"2026-06-05T05:03:27","slug":"sogani-aglatmadan-once-kim-aglatti-onu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/2026\/06\/05\/sogani-aglatmadan-once-kim-aglatti-onu\/","title":{"rendered":"So\u011fan\u0131 A\u011flatmadan \u00d6nce Kim A\u011flatt\u0131 Onu?"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/17140078\/pexels-photo-17140078.jpeg?auto=compress&#038;cs=tinysrgb&#038;fit=crop&#038;h=627&#038;w=1200\" style=\"width:100%;height:auto;\"><\/p>\n<p>\u015eunu sormak istiyorum sana: Hayat\u0131nda ka\u00e7 kez so\u011fan do\u011frad\u0131n ve ka\u00e7 kez o so\u011fan hakk\u0131nda ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn? A\u011flad\u0131n, evet. G\u00f6zlerini ovu\u015fturup &#8220;bu so\u011fan beni mahvetti&#8221; dedin. Ama o so\u011fan\u0131 kim mahvetti, hi\u00e7 merak ettin mi?<\/p>\n<p>So\u011fan, insanl\u0131k tarihinin belki de en demokratik malzemesidir. Firavunun sofras\u0131nda da vard\u0131, k\u00f6lenin sofras\u0131nda da. Filozofun yeme\u011finde de, cell\u00e2d\u0131n yeme\u011finde de. Kimseyi se\u00e7medi, kimseyi reddetmedi. (Bunu s\u00f6ylerken so\u011fan\u0131 bir erdem sembol\u00fc yapmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorum \u2014 zaten sebzelerin erdeme ihtiyac\u0131 yok, biz insanlar i\u00e7in ge\u00e7erli o i\u015f.)<\/p>\n<p>Antik M\u0131s\u0131r&#8217;da, M\u00d6 3200 y\u0131llar\u0131nda kaz\u0131lan mezarlarda so\u011fan kal\u0131nt\u0131lar\u0131na rastland\u0131. Firavunlar \u00f6teki d\u00fcnyaya so\u011fanla u\u011furlan\u0131yordu. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc so\u011fan\u0131n katmanlar\u0131 \u2014 o sonsuz, bitmek bilmez katmanlar \u2014 ebediyeti simgeliyordu. Her soydu\u011funda alt\u0131nda bir tane daha \u00e7\u0131k\u0131yor. T\u0131pk\u0131 hayat gibi. T\u0131pk\u0131 insan gibi. Bir so\u011fan\u0131 sonuna kadar soydu\u011funda elinde ne kal\u0131r biliyor musun? Hi\u00e7bir \u015fey. Ve belki de tam o y\u00fczden anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0131s\u0131rl\u0131lar bununla da kalmad\u0131. B\u00fcy\u00fck Piramit&#8217;in in\u015fas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilere \u00f6deme olarak so\u011fan ve sar\u0131msak verildi\u011fi kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f. Heredot bunu yazd\u0131, ta\u015flara kaz\u0131nd\u0131. Yani \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn: Tarihin en b\u00fcy\u00fck yap\u0131lar\u0131ndan biri, k\u0131smen so\u011fanla in\u015fa edildi. Bir dahaki sefere Keops Piramidi&#8217;ne bakt\u0131\u011f\u0131nda bunu akl\u0131nda tut.<\/p>\n<p><strong>Romal\u0131lar, Gladyat\u00f6rler ve Bir Ba\u015f So\u011fan<\/strong><\/p>\n<p>Roma&#8217;ya ge\u00e7elim. Gladyat\u00f6rler d\u00f6v\u00fc\u015f \u00f6ncesi v\u00fccutlar\u0131n\u0131 so\u011fanla ovuyordu. Kaslar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fine inan\u0131yorlard\u0131. (Bilimsel mi? Tart\u0131\u015fmal\u0131. Ama bir adam\u0131n d\u00f6v\u00fc\u015fmeden \u00f6nce kendini so\u011fanla ovu\u015fturmas\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc zihinlerde kal\u0131c\u0131 bir iz b\u0131rak\u0131yor, hadi kabul edelim bunu.) Roma askerleri de so\u011fan\u0131 yanlar\u0131nda ta\u015f\u0131rd\u0131 \u2014 hem yemek i\u00e7in hem de t\u0131bbi ama\u00e7la. Yaralara s\u00fcr\u00fcld\u00fc, i\u00e7ildi, solundu.<\/p>\n<p>Avrupa Orta \u00c7a\u011f\u0131&#8217;nda so\u011fan, paran\u0131n yerini tutuyordu kimi zaman. Kira so\u011fanla \u00f6dendi, bor\u00e7lar so\u011fanla kapat\u0131ld\u0131, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde hediye olarak verildi. Bug\u00fcn birine so\u011fan hediye etsen muhtemelen ili\u015fkiniz biter. Ama o d\u00f6nemde bu bir sayg\u0131 g\u00f6stergesiydi. Zamanlar de\u011fi\u015fiyor, so\u011fan de\u011fi\u015fmiyor.<\/p>\n<p><strong>Osmanl\u0131 Mutfa\u011f\u0131 ve So\u011fan\u0131n Sessiz G\u00fcc\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>Osmanl\u0131 mutfa\u011f\u0131na gelince i\u015f daha da ilgin\u00e7le\u015fiyor. Osmanl\u0131 yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde so\u011fan neredeyse her yeme\u011fin temeliydi ama hi\u00e7bir zaman &#8220;ba\u015f&#8221; olmad\u0131. Hep arka planda, hep altta, hep ba\u015fkas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir malzeme. Et sofraya gelir, pilav gelir, t\u00fcrl\u00fc gelir \u2014 ama hepsinin alt\u0131nda so\u011fan\u0131n eme\u011fi var. Bu biraz haks\u0131zl\u0131k gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ama so\u011fan hi\u00e7 \u015fik\u00e2yet etmedi. (\u015eik\u00e2yet edemez tabii, sebze. Ama mecazi olarak s\u00f6yl\u00fcyorum.)<\/p>\n<p>Anadolu&#8217;da so\u011fan\u0131n \u015fifal\u0131 oldu\u011funa dair inan\u0131\u015flar da y\u00fczy\u0131llard\u0131r s\u00fcr\u00fcyor. Grip olunca so\u011fan, yaralan\u0131nca so\u011fan, nazar de\u011fince so\u011fan. Hatta baz\u0131 k\u00f6ylerde so\u011fan kesilerek kap\u0131ya as\u0131l\u0131rd\u0131 \u2014 k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ekmesi i\u00e7in. Bir sebzenin bu kadar \u00e7ok i\u015f yapmas\u0131, d\u00fcr\u00fcst\u00e7e s\u00f6yleyeyim, biraz yorucu olmal\u0131.<\/p>\n<p>Peki ya a\u011flatma meselesi? So\u011fan neden bizi a\u011flat\u0131r? Kimyasal ad\u0131 &#8220;syn-propanethial-S-oxide&#8221; olan bir bile\u015fik serbest kal\u0131r so\u011fan kesildi\u011finde, g\u00f6zlerin ya\u015f bezlerine ula\u015f\u0131r, refleks olarak a\u011flar\u0131z. Yani so\u011fan bizi a\u011flatmak i\u00e7in bir \u015fey yapm\u0131yor asl\u0131nda \u2014 sadece kendini koruyor. Biz onun savunma mekanizmas\u0131na denk geliyoruz ve a\u011fl\u0131yoruz. Bunu okuyunca biraz utand\u0131m a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. T\u00fcm bu y\u0131llar boyunca so\u011fan\u0131 su\u00e7lad\u0131k, o sadece var olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnyada So\u011fan\u0131n Halleri<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Fransa&#8217;da<\/strong> so\u011fan \u00e7orbas\u0131, yoksullu\u011fun de\u011fil zarafetin simgesi h\u00e2line geldi. Ayn\u0131 malzeme, farkl\u0131 bir hik\u00e2ye.<\/li>\n<li><strong>Hindistan<\/strong> d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck so\u011fan \u00fcreticisi ve t\u00fcketicisi. So\u011fan fiyatlar\u0131 y\u00fckseldi\u011finde h\u00fck\u00fcmetler sars\u0131ld\u0131, se\u00e7imler etkilendi. Bir sebzenin siyasi g\u00fcc\u00fc var yani.<\/li>\n<li><strong>Meksika&#8217;da<\/strong> so\u011fan olmadan salsa olmaz, salsa olmadan hayat \u00e7ekilmez \u2014 bu benim yorumum de\u011fil, oradaki insanlar\u0131n tavr\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m sonu\u00e7.<\/li>\n<li><strong>Japonya&#8217;da<\/strong> so\u011fan, ramen&#8217;in ruhunu tamamlar. Negiyle (Japon so\u011fan\u0131yla) yap\u0131lan kombinasyonlar saatlerce tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/li>\n<li><strong>T\u00fcrkiye&#8217;de<\/strong> ise so\u011fan kavurmas\u0131 denen bir rit\u00fcel var ki, o kokuyu bir kez ald\u0131ktan sonra bir daha \u00e7\u0131km\u0131yor i\u00e7inden. Ne \u015fans, ne de talihsizlik \u2014 sadece ger\u00e7ek.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bug\u00fcn so\u011fan, d\u00fcnya genelinde y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 100 milyon ton \u00fcretiliyor. Y\u00fcz milyon ton. Bu rakam\u0131 kafanda canland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fma, canland\u0131ramazs\u0131n. Ben de canland\u0131ramad\u0131m.<\/p>\n<p>Ama \u015funu canland\u0131rabiliyorum: M\u00d6 3000&#8217;de bir M\u0131s\u0131rl\u0131 i\u015f\u00e7i, ta\u015f ta\u015f\u0131d\u0131ktan sonra oturup bir so\u011fan yiyor. Yan\u0131nda belki ekmek var, belki yok. So\u011fan so\u011fan. Ve bug\u00fcn ben, bir mutfakta ayn\u0131 so\u011fan\u0131 do\u011fruyorum. Aradaki be\u015f bin y\u0131lda imparatorluklar y\u0131k\u0131ld\u0131, dinler de\u011fi\u015fti, diller \u00f6ld\u00fc \u2014 ama so\u011fan h\u00e2l\u00e2 so\u011fan.<\/p>\n<p>Bu bana bir \u015fey anlat\u0131yor: Kal\u0131c\u0131 olan \u015feyler g\u00f6steri\u015fli olmak zorunda de\u011fil. Sessiz, katmanl\u0131, bazen seni a\u011flatan ama hep orada olan \u015feyler hayatta kal\u0131yor. So\u011fan gibi. Ve belki de en iyi portreler, en \u00fcnl\u00fc y\u00fczlerin de\u011fil, en \u00e7ok katman ta\u015f\u0131yanlar\u0131n portreleridir. Bir so\u011fan\u0131 \u00e7izsem, ka\u00e7 katman\u0131n\u0131 g\u00f6sterirdim bilemiyorum. Ama ke\u015fke \u00e7izseydim.<\/p>\n<p>Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun.<br \/><strong>Demirhan.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eunu sormak istiyorum sana: Hayat\u0131nda ka\u00e7 kez so\u011fan do\u011frad\u0131n ve ka\u00e7 kez o so\u011fan hakk\u0131nda ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn? A\u011flad\u0131n, evet. G\u00f6zlerini ovu\u015fturup &#8220;bu so\u011fan beni mahvetti&#8221; dedin. Ama o so\u011fan\u0131 kim [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-2041","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2041","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2041"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2041\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}