![](\"https:\/\/images.pexels.com\/photos\/3693296\/pexels-photo-3693296.jpeg?auto=compress&cs=tinysrgb&fit=crop&h=627&w=1200\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sana bir soru soray\u0131m: Son ne zaman elinin alt\u0131ndaki tuz \u015fi\u015fesine bak\u0131p “sen kimsin asl\u0131nda?” diye sordun? Hi\u00e7 sormad\u0131n, de\u011fil mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc tuz orada, her zaman orada \u2014 masan\u0131n k\u00f6\u015fesinde, sessizce bekliyor. Kimse ona “gel, otur, anlat” demiyor. Ama tuz anlatsayd\u0131 e\u011fer… \u0130nsanl\u0131k tarihinin yar\u0131s\u0131 oradan \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n
Ben sana bug\u00fcn tuzdan bahsedece\u011fim. Sadece yeme\u011fe att\u0131\u011f\u0131n o beyaz kristallerden de\u011fil \u2014 sava\u015flardan, kelimelerden, paran\u0131n kendisinden, \u00f6l\u00fcden ve diriden bahsedece\u011fim. \u00c7\u00fcnk\u00fc tuz \u00f6yle bir \u015fey ki, ona bakt\u0131\u011f\u0131nda asl\u0131nda insana bak\u0131yorsun.<\/p>\n
\u00d6nce kelimenin kendisine bakal\u0131m.<\/strong> “Salary” \u2014 \u0130ngilizce maa\u015f kelimesi. Latince “salarium”dan geliyor. Ve salarium, Roma askerlerine tuz almak i\u00e7in verilen \u00f6denekti. Yani maa\u015f kelimesi, tuzdan t\u00fcremi\u015f. Bir asker “bug\u00fcn maa\u015f\u0131n\u0131 hak etti mi?” diye soruldu\u011funda, asl\u0131nda “tuza lay\u0131k m\u0131?” diye soruluyordu. “Worth his salt” \u2014 h\u00e2l\u00e2 kullan\u0131l\u0131yor bu deyim \u0130ngilizce’de. T\u00fcrk\u00e7e’de de “tuzu kuru” deriz ya, i\u015fte o ayn\u0131 damardan geliyor. Paras\u0131 olan adam\u0131n tuzu kuruydu. \u00c7\u00fcnk\u00fc tuz bir zamanlar para kadar de\u011ferliydi, belki daha da de\u011ferliydi.<\/p>\n \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn: sen \u015fu an kilogram\u0131 birka\u00e7 liraya ald\u0131\u011f\u0131n \u015fey i\u00e7in insanlar sava\u015ft\u0131. Ger\u00e7ekten, fiziksel olarak, k\u0131l\u0131\u00e7 k\u0131l\u0131ca.<\/p>\n Tuzun siyasi tarihi, \u00e7o\u011fu h\u00fck\u00fcmdar\u0131n tarihinden daha karanl\u0131kt\u0131r.<\/strong> Frans\u0131z Devrimi’nin fitilini k\u0131smen tuz yakt\u0131 \u2014 “gabelle” denen tuz vergisi, yoksul halk\u0131n s\u0131rt\u0131nda ta\u015f gibi duruyordu. Zenginler az vergi \u00f6derdi, fakirler \u00e7ok. Tuz ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 idam sebebiydi. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde Bastille’e y\u00fcr\u00fcyen kalabal\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde sadece ekmek de\u011fil, tuz da vard\u0131r asl\u0131nda \u2014 g\u00f6r\u00fcnmez ama orada.<\/p>\n Gandhi’nin 1930’daki Tuz Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc’n\u00fc duydun mu? \u0130ngilizler Hindistan’da tuz \u00fcretimini tekeline alm\u0131\u015ft\u0131. Gandhi, 388 kilometre y\u00fcr\u00fcd\u00fc \u2014 denize kadar \u2014 ve kendi tuzunu kendisi \u00fcretmek i\u00e7in e\u011fildi. Bu jest, \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrge d\u00fczeninin beline vurulmu\u015f sembolik bir yumruktu. Bir tutam tuz, bir imparatorlu\u011fu sarst\u0131.<\/p>\n \u015eimdi tuzun mutfaktaki i\u015fine d\u00f6nelim, \u00e7\u00fcnk\u00fc as\u0131l mucize orada.<\/p>\n Tuz ne yapar asl\u0131nda?<\/strong> Pek \u00e7ok insan “tuz tuz yapar” der \u2014 yani tuzluluk verir. Bu do\u011fru ama eksik. Tuz \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k bir \u015fey yapar:<\/p>\n Ama ben sana \u015funu sormak istiyorum: t\u00fcm bu i\u015flevleri bir kenara b\u0131rak. Tuz neden bu kadar kutsal<\/strong> hissettiriyor?<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n her k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde tuz bir anlam ta\u015f\u0131r. Yahudi gelenekte ekmek tuzla yenir \u2014 sofra bir sunak, tuz bir hat\u0131rlat\u0131c\u0131. Japonya’da sumo g\u00fcre\u015f\u00e7ileri d\u00f6v\u00fc\u015f alan\u0131n\u0131 tuzla temizler. Anadolu’da “tuz ekmek hakk\u0131” denir ve bu s\u00f6z, en a\u011f\u0131r ihaneti tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Birinin tuzunu yiyip ona ihanet etmek \u2014 bundan b\u00fcy\u00fck su\u00e7 yoktur baz\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerde. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc tuz payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir s\u00f6zle\u015fme yap\u0131lm\u0131\u015f olur. G\u00f6r\u00fcnmez ama ba\u011flay\u0131c\u0131.<\/p>\n (\u015eu an bunu yazarken d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm \u2014 ka\u00e7 ki\u015finin tuzunu yedim ben? Ve ka\u00e7\u0131n\u0131 hak ettim?)<\/p>\n Peki ya \u00f6l\u00fcm?<\/strong> Tuz mumyalamada kullan\u0131ld\u0131, binlerce y\u0131l. M\u0131s\u0131r’da “natron” \u2014 sodyum karbonat ve sodyum bikarbonat kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 \u2014 cesetleri bozulmaktan korudu. Tuz, \u00f6l\u00fcy\u00fc zaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131. Hem koruyucu hem de ge\u00e7i\u015f rit\u00fcelinin par\u00e7as\u0131. Do\u011fumda da tuz vard\u0131r baz\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerde \u2014 yeni do\u011fan bebe\u011fin a\u011fz\u0131na tuz konur, ya da tuzlu suyla y\u0131kan\u0131r. D\u00fcnyaya gelirken de, giderken de \u2014 tuz orada.<\/p>\n Tuzun bu y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcnce \u015fef olarak \u015funu anl\u0131yorum: bir yeme\u011fe tuz att\u0131\u011f\u0131mda sadece lezzet dengelemiyorum. Bir tarihe dokunuyorum. O kristaller, Roma askerinin avucundan, Gandhi’nin elinden, Anadolu’daki bir ninnenin sofras\u0131ndan ge\u00e7mi\u015f. Kula\u011fa \u015fiirsel geliyor, biliyorum. Ama \u015fiir bazen sadece ger\u00e7e\u011fin y\u00fcksek sesle s\u00f6ylenmesidir.<\/p>\n \u015eu an mutfa\u011f\u0131ndaki tuz \u015fi\u015fesine bir daha bak. O ucuz, s\u0131radan, her yerde bulunan \u015feye. \u0130\u00e7indeki beyaz kristaller, milyonlarca y\u0131l \u00f6nce olu\u015fmu\u015f \u2014 ya denizlerin buharla\u015fmas\u0131ndan, ya yer alt\u0131 katmanlar\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131ndan. Jeolojik bir mucize, senin yeme\u011finin i\u00e7inde.<\/p>\n Ve son bir \u015fey: tuz olmadan yemek yenebilir. Ama tuz olmadan yemek sevilmez.<\/strong> Aradaki fark, asl\u0131nda hayat\u0131n kendisi hakk\u0131nda bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor \u2014 bazen en g\u00f6r\u00fcnmez \u015fey, her \u015feyi bir arada tutan \u015feydir.<\/p>\n Hadi bakay\u0131m, \u015fimdi usulca da\u011f\u0131l\u0131n ve m\u00fcmk\u00fcnse m\u0131sm\u0131l olun. Sana bir soru soray\u0131m: Son ne zaman elinin alt\u0131ndaki tuz \u015fi\u015fesine bak\u0131p “sen kimsin asl\u0131nda?” diye sordun? Hi\u00e7 sormad\u0131n, de\u011fil mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc tuz orada, her zaman orada \u2014 masan\u0131n k\u00f6\u015fesinde, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-1984","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gastronomi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1984","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1984"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1984\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/demirhanocak.com\/site26\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
Demirhan.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"